Page 190 - สานต่อความคิดบัณฑร_29-1-63
P. 190
190 • สานฝัน ตั้งมั่นต่อไป
ตอนกลางศตวรรษที่ 15 การบริหารและปกครองประเทศได้เปลี่ยนแปลง
ไปก่อนหน้านี้การบริหารและการปกครองส่วนภูมิภาคมีอิสรภาพอย่างมากใน
กิจการภายในของตนเอง สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ (พ.ศ. 1991-2031) ได้
ทรงสถาปนาการบริหารและปกครองส่วนภูมิภาคนั้น ได้มีการจัดการปรับปรุง
การบริหารและการปกครองส่วนกลางใหม่ โดยจัดการบริหารและการปกครอง
ส่วนกลางออกเป็นกรมต่างๆ โดยเลื่อนตำาแหน่งและข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ของกรม
ให้สูงขึ้น ได้มีการแยกฝ่ายพลเรือนและฝ่ายทหารออกจากกัน ฝ่ายพลเรือนหรือ
กระทรวงมหาดไทย ซึ่งมีเสนาบดีเป็นหัวหน้ามี 4 กรม คือ เวียง มีหน้าที่ดูแลเมือง
หลวงและหัวเมืองต่างๆ วัง มีหน้าที่เกี่ยวกับพระราชวังและความยุติธรรม คลัง
มีหน้าที่เกี่ยวกับการค้ากับต่างประเทศ นา มีหน้าที่เกี่ยวกับการเพาะปลูกและ
80
การถือครองที่ดิน ฝ่ายทหาร หรือกระทรวงกลาโหม ก็มีเสนาบดีเป็นหัวหน้า
และแบ่งออกเป็นกรมต่างๆ เช่นกัน ในรัชกาลของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
ได้มีการนำาระบบศักดินาเข้ามาใช้ โดยการยกเลิกระบบถือครองที่ดินเก่าอันเป็น
ระบบที่แต่ละคนสามารถเป็นเจ้าของที่ดินตามจำานวนที่เขาและครอบครัวทำาการ
เพาะปลูกได้ ในทางปฏิบัติตามความเป็นจริงแล้ว ครอบครัวแต่ละครอบครัวจะ
เป็นเจ้าของที่ดินได้ครอบครัวละไม่เกิน 25 ไร่ ขุนนางจะเป็นเจ้าของที่ดินได้ ตาม
ตำาแหน่งสูงตำ่าของตน แต่จำานวนที่ดินที่ขุนนางจะเป็นเจ้าของนั้นขึ้นอยู่กับจำานวน
บุคคลที่อยู่ภายใต้การควบคุมของตน ระบบศักดินาได้เปลี่ยนแปลงระบบการ
ถือครองที่ดินเก่าดังกล่าว ระบบศักดินากำาหนดกฎเกณฑ์เกี่ยวกับสถานภาพ
ของราชวงศ์และขุนนางขึ้น และอนุญาตให้ราชวงศ์และขุนนางเป็นเจ้าของที่ดินได้
ตามยศของตน ในสมัยก่อนที่ดินมีอยู่เป็นจำานวนมาก ดังนั้น ก่อนที่จะมีการนำาเอา
ระบบเงินเดือนมาใช้เป็นค่าตอบแทนแก่ราชการในราวครึ่งหลังของศตวรรษที่ 19
จึงมีการใช้ที่ดินเป็นค่าตอบแทนแก่ราชวงศ์และขุนนาง อย่างไรก็ตามโดยหลักการ
แล้ว ที่ดินทั้งหมดเป็นของกษัตริย์ พระองค์จึงทรงริบที่ดินคืนได้ ถ้าหากว่าราษฎร
ที่เป็นเจ้าของที่ดินมิได้ทำาการเพาะปลูกติดต่อกันเป็นเวลา 3 ปี ระบบศักดินา
ยังได้วางรากฐานการจัดลำาดับชั้นทางสังคมเอาไว้ โดยแบ่งออกเป็นกษัตริย์
80 A History of Southeast Asia, pp. 179-180.
