Page 216 - สานต่อความคิดบัณฑร_29-1-63
P. 216
216 • สานฝัน ตั้งมั่นต่อไป
เรื่องสำาคัญๆ ที่นำามาวิเคราะห์สถานการณ์ในชนบทมีดังต่อไปนี้
- ใครทำาอะไร เมื่อใด อย่างไร และทำาไม
- การศึกษาชุมชน รวมทั้งภาวะผู้นำา และเจตนารมณ์ชุมชน
- บทบาทของชาย หญิง และเยาวชน
- ความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัวในชุมชน
- อิทธิพลของชุมชนชนบท
- อะไรคือความคิดและความต้องการที่แท้จริงของเกษตรกร
- มีศักยภาพและทรัพยากรอะไรบ้างที่มีอยู่ในชุมชน
- มีทรัพยากรภายนอกอะไรบ้างที่จะนำามาใช้สนับสนุนกิจกรรมต่างๆ
ของชุมชน
สิ่งจำาเป็นที่จะนำามาช่วยในการวิเคราะห์นี้ ได้แก่ การบันทึก ทั้งนี้
เพราะว่าการบันทึกเชิงคุณภาพเท่านั้นที่จะสร้างกรอบสำาหรับการวิเคราะห์
ซึ่งต้องทำาอยู่เสมอ การบันทึกนั้นจะต้องกระทำาทั้งระดับหมู่บ้านและระดับนักพัฒนา
ณ ที่นี้ เราต้องทำาความเข้าใจร่วมกันว่า การบันทึกนั้นแตกต่างจากการรายงาน
ซึ่งจัดทำาขึ้นเพื่อคนนอกเท่านั้น ส่วนการบันทึกในกระบวนการพัฒนานั้นจัดทำา
ขึ้นเพื่อคนภายนอกและชาวบ้านเอง ดังนั้น การบันทึกจึงได้แก่ วิธีการที่ทำาให้
สิ่งต่างๆ ชัดเจนให้โครงสร้างแก่สิ่งต่างๆ และทำาความเข้าใจกับมัน การบันทึก
จึงรวมเอาส่วนที่เป็นการศึกษาเขาไว้ด้วยมิใช่แต่เพียงบันทึกกิจกรรมอย่างเดียว
เท่านั้น การบันทึกยังควรจะรวมเอาประวัติชีวิตของคนเหล่านี้เอาไว้ จะช่วยให้
นักพัฒนาเข้าใจถึงค่านิยมของคนเหล่านี้ได้ สิ่งที่สำาคัญอีกประการหนึ่ง คือการ
เช็คหรือการตรวจสอบข้อมูลที่ได้รับมา แนวทางที่เราควรระลึกเอาไว้ในใจเสมอ
ก็คือสิ่งที่บอกว่าไม่ดีนั้น ตามปกติจะจริง ส่วนสิ่งที่บอกว่าดีนั้นบางครั้งจะ
ไม่จริงเรายังควรพิจารณาถึงข้อเท็จจริงว่า ชาวบ้านนั้นมักจะอยากรู้อยากเห็น
เกี่ยวกับชีวิตนอกหมู่บ้าน และข้อเท็จจริงว่าบทบาทผู้หญิงนั้นเพิ่มขึ้นตามอายุ
กระบวนการวิเคราะห์สังคมนั้นไม่อาจใช้วิธีการเชิงวิทยาศาสตร์ล้วนๆ ซึ่งเป็น
วิธีการที่มองดูชีวิต มิได้เข้าไปในชีวิต แต่จะต้องเป็นวิธีการเชิงอุดมการณ์ เพราะ
อุดมการณ์จะพัฒนาขึ้นในระหว่างกระบวนการวิเคราะห์
