นายสยาม นนท์คำจันทร์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ พอช. พร้อมทีมงาน ลงพื้นที่บ้านนิรมัย อำเภอกุสุมาลย์ จังหวัดสกลนคร ร่วมกับผู้นำท้องถิ่น เพื่อเร่งแก้วิกฤตที่ดินทำกินและพื้นที่เลี้ยงสัตว์ไม่มีเอกสารสิทธิ์ครอบคลุมกว่า 20,000 ไร่ กระทบเดือดร้อนกว่า 500 ครัวเรือน ชี้ข้อจำกัดทำชาวบ้านขาดแหล่งทุนประกอบอาชีพ พร้อมประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและนัดถกกำหนดแนวทางเชิงรุกร่วมกันอีกครั้งต้นเดือนสิงหาคมนี้
สกลนคร/20 มิถุนายน 2569 – นายสยาม นนท์คำจันทร์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) พร้อมด้วย นางวัชรา สงมา ผู้ช่วยผู้อำนวยการภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พอช. และผู้นำท้องถิ่น ลงพื้นที่เพื่อร่วมประชุมหารือแนวทางแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินของประชาชน ที่เดือดร้อนที่เรื้อรังมานานของพี่น้องประชาชนในเขตพื้นที่รับผิดชอบ และต้องการให้กลไกของกระทรวง พม. และ พอช. เข้ามาหนุนเสริมเพื่อหาทางออกร่วมกัน โดยมีนายเสมียน สังวรจิตร ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 5, นายพิกุล กระแสสิงห์ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 12, นายเริงศักดิ์ วงศ์มะแสง ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านหมู่ 12 และ นายวีรยุทธ เสมอพิทักษ์ สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบล (ส.อบต.) หมู่ 12 ซึ่งเป็นผู้นำชุมชนและตัวแทนท้องถิ่นเข้าร่วมหารือ ทำให้ได้รับข้อมูลความเดือดร้อนในระดับพื้นที่อย่างตรงจุด ณ บ้านนิรมัย หมู่ 12 ตำบลกุสุมาลย์ อำเภอกุสุมาลย์ จังหวัดสกลนคร
จากการรับฟังปัญหา พบว่าความเดือดร้อนครั้งใหญ่และเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างของตำบลกุสุมาลย์ในขณะนี้ คือปัญหาเรื่องที่ดินทำกินและพื้นที่เลี้ยงสัตว์ของชุมชน ซึ่งมีขอบเขตพื้นที่ครอบคลุมเนื้อที่รวมกันกว้างขวางกว่า 20,000 ไร่ และกำลังส่งผลกระทบเป็นวงกว้างต่อวิถีชีวิตและการประกอบอาชีพของประชาชนไม่น้อยกว่า 500 ครัวเรือน ปมหลักของปัญหาเกิดจากการที่ราษฎรส่วนใหญ่ที่อยู่อาศัยและทำมาหากินในพื้นที่แห่งนี้มาเป็นเวลานานแต่ยังไม่มีโฉนดที่ดินที่ถูกต้องตามกฎหมาย ปัจจุบันมีเพียงสิทธิ์ทำกิน (ส.ป.ก.) หรือใบจับจองเท่านั้น สถานการณ์ดังกล่าวส่งผลให้เกิดข้อจำกัดทางกฎหมายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ กล่าวคือ ชาวบ้านไม่สามารถนำเอกสารที่มีอยู่ไปเป็นหลักทรัพย์ค้ำประกันเพื่อเข้าถึงแหล่งเงินทุนในระบบการเงินหลักได้ ทำขาดสภาพคล่องและไม่มีทุนทรัพย์เพียงพอในการพัฒนาหรือต่อยอดอาชีพเกษตรกรรม นอกจากนี้ยังประสบปัญหาในเรื่องของการไม่สามารถทำการเปลี่ยนมือสิทธิ์การครอบครองหรือส่งมอบเป็นมรดกได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย จนกลายเป็นอุปสรรคสำคัญในการพัฒนาคุณภาพชีวิตและการแก้ปัญหาความยากจนในพื้นที่
ในการหาแนวทางแก้ไขร่วมกันในเบื้องต้น ได้รับเรื่องราวร้องทุกข์ดังกล่าวของพี่น้องเกษตรกรบ้านนิรมัยไว้ โดยในส่วนของ พอช. ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการหนุนเสริมความเข้มแข็งขององค์กรชุมชนและสภาองค์กรชุมชนตำบล จะนำเอาปัญหานี้เข้าสู่กระบวนการพิจารณาบูรณาการร่วมกับหน่วยงานภาคีเครือข่าย พร้อมทั้งทำหน้าที่ประสานงานเชิงนโยบายไปยังหน่วยงานส่วนกลางและส่วนภูมิภาคที่มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรง ตลอดจนส่วนราชการที่ดูแลรับผิดชอบด้านการบริหารจัดการและพัฒนาที่ดิน เพื่อร่วมกันเร่งศึกษาข้อกฎหมาย ตรวจสอบสิทธิ์ และร่วมกันหาแนวทางปลดล็อกแก้ไขปัญหาเรื่องเอกสารสิทธิ์ให้แก่พี่น้องประชาชนในตำบลกุสุมาลย์ให้เสร็จสิ้นและเกิดผลเป็นรูปธรรมโดยเร็วที่สุด
นายสยาม นนท์คำจันทร์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ พอช. กล่าวว่า พอช. ไม่เคยทอดทิ้งพี่น้องประชาชนที่ประสบความเดือดร้อน ปัญหาเรื่องที่ดินทำกินถือเป็นปัญหาที่สำคัญที่สุดของชุมชน การที่ชาวบ้านไม่มีเอกสารสิทธิ์ ทำให้ความเหลื่อมล้ำทางสังคมขยายตัวเพิ่มขึ้น พอช. จะใช้กลไกของสภาองค์กรชุมชนตำบลในการเป็นตัวกลางรวบรวมข้อมูลผู้เดือดร้อน และจะทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมโยงข้อมูลไปยังกระทรวง พม. และรัฐบาล เพื่อผลักดันให้เกิดการแก้ปัญหาที่ดินทำกินผืนนี้อย่างถูกกฎหมาย การนัดหมายประชุมอีกครั้งในต้นเดือนสิงหาคมนี้จะเป็นก้าวสำคัญในการออกแบบแผนการทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบ เพื่อคืนสิทธิ์ คืนความสุข และสร้างความมั่นคงให้พี่น้องชาวชุมชน สามารถทำมาหากินในที่ดินของตนเองได้
เพื่อให้กระบวนการขับเคลื่อนแก้ไขปัญหามีความต่อเนื่องและตั้งอยู่บนฐานข้อมูลที่เป็นจริงจากความต้องการของชุมชน จึงได้กำหนดจัดประชุมร่วมกับแกนนำชาวบ้านและผู้เดือดร้อนอีกครั้งอย่างเป็นทางการในช่วงต้นเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2569 สำหรับสาเหตุที่เลือกกำหนดการในช่วงเวลาดังกล่าวนั้น เนื่องจากเป็นช่วงเวลาหลังจากที่พี่น้องเกษตรกรในพื้นที่เสร็จสิ้นภารกิจและฤดูกาลดำนาปลูกข้าวประจำปี ซึ่งจะทำให้แกนนำและตัวแทนชาวบ้านสามารถเข้าร่วมประชุมได้อย่างเต็มที่ โดยการประชุมครั้งต่อไปในเดือนสิงหาคมนี้ จะเป็นการร่วมกันวางแผนยุทธศาสตร์ กำหนดแนวทางเชิงรุก ตลอดจนจัดทำข้อมูลที่ดินอย่างละเอียด เพื่อนำไปใช้เป็นข้อมูลประกอบการทำงานร่วมกับหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง และขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหานี้ให้เกิดความชัดเจน
