Page 44 - สานต่อความคิดบัณฑร_29-1-63
P. 44
44 • สานฝัน ตั้งมั่นต่อไป
ของอำานาจหรือพลังที่เกษตรกรสามารถจะเข้าถึงหรือสร้างขึ้นมาเพื่อการ
ต่อรองได้ มีการเปิดมุมมองเรื่องบริบท/ระบบต่างๆ ในสังคม ทั้งระบบเศรษฐกิจ
ตลาด ระบบสังคมการเมืองในพื้นที่ การใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่
และเงื่อนไขของชาวบ้าน ในส่วนระบบสนับสนุนของหน่วยงานก็ไม่ควรเน้นแต่
เรื่องการควบคุม การใช้อำานาจนิยม การสั่งการ หรือแม้แต่ยึดหลัก/กฎ/ระเบียบ
ที่ไม่เอื้ออำานวยต่อการทำางานในพื้นที่ ควรให้การสนับสนุนทั้งด้านเวลา ประเด็น
รูปแบบ ที่จำาเป็นและเหมาะสมเท่านั้น ทั้งนี้อาจารย์บัณฑร ผู้เชี่ยวชาญ
ต่างประเทศและผม ร่วมกันเป็นวิทยากรหลัก เชิญผู้รู้จากภายนอกมาร่วมเป็น
วิทยากรด้วย เราพยายามใช้วิธีการฝึกอบรมที่เน้นการมีส่วนร่วมจากผู้เข้าอบรม
ให้มากที่สุดตามความคิดเรา (แต่คิดว่ายังไม่ได้ตามความคาดหวังของหัวหน้า
โครงการ และนำาไปสู่การส่งทีมไปฝึกอบรมที่ประเทศเนเธอร์แลนด์ดังกล่าว)
หลักสูตรนี้ มีโอกาสได้จัดเพียงครั้งเดียวในโครงการ จึงยังไม่ได้มีการปรับปรุง
เนื้อหาและวิธีการฝึกอบรม แต่เชื่อว่า ท่านอาจารย์บัณฑร บุคลากรบางคน และ
ตัวผมเอง ต่างได้นำาหลักสูตรนี้ไปประยุกต์ใช้ในการฝึกอบรมในต่างกรรมต่างวาระ
อีกหลายครั้ง
หลักสูตรการวิเคราะห์ระบบชุมชนชนบท (Rural System
Analysis – RSA) เป็นหลักสูตรที่เผยแพร่ออกสู่ภายนอกมาก เพราะในยุคนั้น
มีความตื่นตัวพัฒนาเทคนิควิธีการศึกษาชุมชนให้ลึกซึ้ง เพื่อให้รู้ปัญหา สาเหตุ
ศักยภาพ ฯลฯ ในระยะเวลาที่รวดเร็ว เทคนิคที่โด่งดังและแพร่หลายไปในหมู่
นักวิชาการด้านการเกษตรคือ เทคนิคการประเมินสภาวะชนบทอย่างเร่งด่วน
(Rapid Rural Appraisal - RRA) ซึ่งโครงการวิจัยระบบการทำาฟาร์ม มหาวิทยาลัย
ขอนแก่น (2530) เป็นแกนนำาเผยแพร่ต่อหลายหน่วยงานระดับกรมของกระทรวง
เกษตรและสหกรณ์และองค์กรพัฒนาเอกชนไทย ทีมผู้เชี่ยวชาญโครงการ
SFPP ได้ไปเรียนรู้ และวิเคราะห์ว่า แม้ RRA จะมีจุดแข็งหลายประการ อาทิ
การประหยัดเวลาทำาความเข้าใจสภาวะชุมชน หรือระบบการทำาการเกษตร
ในชุมชน การมีเครื่องมือในการช่วยจำาข้อมูลในขณะสัมภาษณ์ (conceptual
tools) ใช้กรอบแนวคิดที่อาศัย “คุณสมบัติของระบบ (System properties)”
