Page 45 - สานต่อความคิดบัณฑร_29-1-63
P. 45
สานต่อความคิด บัณฑร อ่อนดำา • 45
มาวิเคราะห์ ได้แก่ ผลิตภาพ (productivity), เสถียรภาพ (stability), ถาวรภาพ
(sustainability) สำาหรับมิติทางการผลิต/กายภาพ/ชีวภาพ และ ความสามัคคี
(solidarity), ความเสมอภาค (equitability) และ (การพึ่งตนเอง/เป็นอิสระ
(autonomy) เช่น การวิเคราะห์ว่ากิจกรรมทางการเกษตรที่มีการส่งเสริมกันนั้น
จะนำาไปสู่การผลิตที่ดีหรือไม่ เพียงใด (อาจรวมถึงราคาสินค้าที่ขายได้) ผลที่ได้รับนั้น
จะคงที่หรือมีการเปลี่ยนแปลงเป็นช่วงๆ หรือเป็นรายปี และท้ายที่สุด ผลที่ได้รับ
จะมีความยั่งยืนหรือไม่ และในมิติทางสังคมจะดูว่า กิจกรรมนั้นนำาไปสู่
การสร้างความสามัคคีหรือความแตกแยก จะส่งผลต่อความเท่าเทียมกันหรือสร้าง
ความเหลื่อมลำ้ามากขึ้น และท้ายสุด กลุ่มชาวบ้านจะสามารถพึ่งตนเองได้หรือไม่
หรือต้องพึ่งพิงคนภายนอก (อาจเป็นหน่วยงานรัฐ หรือบริษัทเอกชน) ต่อไปอีก
แต่ RRA ก็มีข้อจำากัดหรือเงื่อนไขหลายประการเช่นกัน ได้แก่ ต้องใช้
ทีมสหวิชาชีพที่มีความชำานาญเฉพาะทางสูงไปร่วมทำางานด้วยกัน กรอบที่ใช้
ในการวิเคราะห์มีความเป็นนามธรรมสูง และมีแนวโน้มว่า จะหากิจกรรมใดๆ
ที่ผ่านการประเมินได้ครบทุกคุณสมบัติ รวมทั้งอาจไม่เหมาะสมกับการทำางาน
ตามแนวทางของโครงการที่เน้นคนจนหรือเกษตรกรรายย่อย ฯลฯ เท่าใดนัก
หน่วยงานที่มิใช่มหาวิทยาลัยขนาดใหญ่จะมีข้อจำากัดในการนำา RRA ไปใช้
ด้วยเหตุดังกล่าว ทีมผู้เชี่ยวชาญโครงการ SFPP จึงร่วมกันออกแบบเทคนิค
การศึกษาชุมชนแบบใหม่ เรียกว่า การวิเคราะห์ระบบในชุมชนชนบท (Rural
System Analysis – RSA) สำาหรับให้เกษตรตำาบล นักวิชาการเกษตรในจังหวัด
และ/หรือ NGO นำาไปใช้ โดยอาศัยความร่วมมือจากนักวิจัยทางสังคมหรือ
นักพัฒนาชุมชนเป็นผู้สนับสนุน (แต่โดยหลักการ คือ พยายามให้บุคลากรมีความรู้
หลากหลายด้านในคนเดียว) ใช้เครื่องมือช่วยจำา (ที่ใช้ในวิธีการ RRA) เท่าที่
จำาเป็นหรือตามความถนัด แต่เปลี่ยนกรอบในการวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้เป็น “กรอบ
ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับทรัพยากรธรรมชาติ” ซึ่งรวมทั้ง เรื่องเทคโนโลยี
กับการจัดการการผลิต แปรรูป นำาไปสู่การบริโภค และ/หรือการขาย แน่นอนว่า
กรอบในการวิเคราะห์ข้อมูลใหม่นี้ย่อมไม่สมบูรณ์ และอาจไม่เหมาะสม
กับการทำางานตามแนวทางอื่นๆ แต่มีความเหมาะสมกับนักพัฒนาที่มีฐาน
ทางสังคมศาสตร์ และเหมาะสำาหรับการทำางานในภาคสนามมากกว่า
