Page 35 - สานต่อความคิดบัณฑร_29-1-63
P. 35
สานต่อความคิด บัณฑร อ่อนดำา • 35
ให้โยกย้ายออกไปตั้งบ้านเรือนและหาที่ทำากินใหม่ นอกเขตป่าสงวนแห่งชาติ
แต่ชาวบ้านและสังคมส่วนหนึ่งโต้แย้งว่า ชาวบ้านเข้าไปตั้งบ้านเรือนและบุกเบิก
ที่ดินทำากิน หรือตั้งเป็นหมู่บ้านเป็นชุมชนก่อนที่ทางราชการจะประกาศเป็น
เขตป่าสงวนแห่งชาติ กรณีนี้เป็นกรณีทางราชการประกาศเป็นเขตป่าสงวน
แห่งชาติ ทับที่ทำากินและที่ตั้งบ้านเรือนของชาวบ้าน ความผิดจึงไม่ใช่ชาวบ้าน
แต่เป็นทางราชการ ดังนั้น งานวิจัยนี้จึงสำาคัญมาก ต้องมีหลักฐานเชิงประจักษ์
ที่ชัดเจน ที่สามารถตรวจสอบและยืนยันข้อเท็จจริงนี้ได้
ผมตั้งใจเลือกทำาโครงการนี้ร่วมกับอาจารย์บัณฑร เพราะรู้ว่าอาจารย์
มีความรู้ทางวิชาการและประสบการณ์มาก ซึ่งเมื่อชวนทำาวิจัยร่วมกัน อาจารย์
ก็ยินดี เราเริ่มทำาวิจัยด้วยการออกไปเก็บข้อมูลภาคสนาม พูดคุยกับชาวบ้าน
โดยใช้วิธีการทางมานุษยวิทยา ไม่ใช้แบบสอบถาม แต่ใช้วิธีการนั่งคุย สัมภาษณ์
ร่วมกัน ตลอดจนร่วมเดินทางไปเก็บข้อมูลในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ที่มีชาวบ้าน
ตั้งบ้านเรือนและบุกเบิกที่ดินทำากิน ทั้งที่ราบและบนภูต่างๆ เกือบทั่วภาค
ตะวันออกเฉียงเหนือ และทุกครั้งที่สัมภาษณ์ พูดคุยกับชาวบ้านเสร็จในแต่ละ
พื้นที่ ขณะนั่งรถไปอีกพื้นที่หนึ่งหรือหมู่บ้านหนึ่ง จะร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูล
สรุปปัญหาที่สัมภาษณ์เก็บข้อมูลมา รวมทั้งวางแผนที่จะสัมภาษณ์ชาวบ้าน
ในหมู่บ้านถัดไป
สิ่งที่ถามและสัมภาษณ์นั้น อาจารย์บัณฑรช่วยได้มาก เพราะเป็นคำาถาม
ในเชิงประวัติศาสตร์ ศาสนา ความเชื่อ ค่านิยม ขนบธรรมเนียมประเพณี รวมทั้ง
ระบบการปกครองส่วนท้องที่ ที่ทางราชการเข้าไปในเขตพื้นที่ป่าสงวนเหล่านี้
ส่วนคำาถามเกี่ยวกับเศรษฐศาสตร์ที่ผมถนัดนั้นไม่ยาก เพราะเป็นเรื่องเกี่ยวกับ
การทำามาหากิน การค้าขาย ฐานะ รายได้รายจ่าย และหนี้สิน ที่นำาไปสู่หรือ
ส่งผลต่อการขยายพื้นที่ทำากิน บุกรุกป่า ทำาให้พื้นที่ป่าลดลง
เมื่อสัมภาษณ์เก็บข้อมูลได้ทั้งหมด จนเห็นภาพที่ชัดเจนแล้ว ก็มาสู่
ขั้นตอนการวิเคราะห์และเขียนรายงาน ซึ่งเป็นขั้นตอนที่อาจารย์บัณฑรช่วย
ได้มากเพราะเป็นงานที่อาจารย์ถนัด และเนื่องจากในขั้นตอนการเก็บข้อมูล
ได้ดำาเนินการอย่างเป็นระบบ คำาถามเป็นระบบ เป็นลำาดับ เหมือนเป็นการต่อ
