สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. พลิกโฉมการรับมือภัยพิบัติไทยจากเชิงรับสู่เชิงรุก เปิดเวที “พัฒนาศักยภาพผู้นำชุมชนในการจัดการข้อมูลภัยพิบัติ” ผู้นำชุมชนจาก 5 ภาคทั่วประเทศ ร่วม Workshop เข้มข้นผ่านนวัตกรรมดิจิทัล “COPIN” แพลตฟอร์มจัดการข้อมูลอัจฉริยะที่เปลี่ยนสถิติให้เป็นแผนที่ยุทธศาสตร์เรียลไทม์ พร้อมใช้ Simulation Game จำลองสถานการณ์วิกฤต ฝึกทักษะการตัดสินใจภายใต้สภาวะกดดัน และใช้ 3 เครื่องมือหลักปักหมุดกลุ่มเปราะบาง-วางเส้นทางโลจิสติกส์ มุ่งสร้าง “แผนเผชิญเหตุมีชีวิต” ที่ชุมชนออกแบบเองได้ เพื่อความยั่งยืนของที่อยู่อาศัยและคุณภาพชีวิต
พระนครศรีอยุธยา/24 เมษายน 2569 –สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. จัดเวที “พัฒนาศักยภาพผู้นำชุมชนในการจัดการข้อมูลภัยพิบัติ” เน้นบทบาทนำในการปฏิรูปแนวคิดการจัดการภัยพิบัติ ข้อมูลคืออาวุธที่ทรงพลังที่สุดของชุมชน ผ่านการจัดเวทีพัฒนาศักยภาพผู้นำชุมชนจากทั่วประเทศ มุ่งเป้าสร้างระบบนิเวศการจัดการภัยพิบัติที่พึ่งพาตนเองได้ด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศ ระหว่างวันที่ 23 – 25 เมษายน 2569 โดยมีผู้นำชุมชนจาก 5 ภาค เข้าร่วมกว่า 150 คน ณ ต.บางชะนี อ.บางบาล จ.พระนครศรีอยุธยา
จากภาพจำสู่การออกแบบอนาคต
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พื้นที่ยุทธศาสตร์ที่เผชิญกับภาพจำของน้ำหลากซ้ำซากทุกปี ถูกเลือกให้เป็นสนามฝึกซ้อมใหญ่ในเวที “พัฒนาศักยภาพผู้นำชุมชนในการจัดการข้อมูลภัยพิบัติ” โดย พอช. ร่วมกับเครือข่ายผู้นำชุมชน ได้เดินหน้าปรับกลยุทธ์ครั้งสำคัญจากการเพียงแค่ “รอคอยการช่วยเหลือ” ไปสู่การ “ออกแบบแผนการรอด” ผ่านกิจกรรมเวิร์กชอปที่ออกแบบมาเพื่อเปลี่ยนวิธีคิดเชิงระบบ (Systems Thinking) และการตัดสินใจบนฐานข้อมูลจริง (Data-Driven Decision Making)
ผู้นำชุมชนจาก 5 ภาค มาร่วมสวมบทบาทนักบริหารจัดการข้อมูลผ่านแพลตฟอร์ม “COPIN” (Community-based Platform for Integrated Needs) ซึ่งเป็นระบบดิจิทัลที่ พอช. พัฒนาขึ้นเพื่อเปลี่ยนข้อมูลที่กระจัดกระจายให้กลายเป็น “แผนที่ความเสี่ยงมีชีวิต” โดยการปักหมุดพิกัดกลุ่มเปราะบาง จุดน้ำท่วมซ้ำซาก และพื้นที่อพยพ เพื่อนำมาวิเคราะห์เชิงยุทธศาสตร์ร่วมกัน
Simulation Game สนามฝึกตัดสินใจที่ปลอดภัยที่สุด
สิ่งที่ทำให้เวิร์กชอปครั้งนี้โดดเด่นและแตกต่างจากเดิม คือการนำกระบวนการ “Simulation Game” หรือสถานการณ์จำลองน้ำท่วมมาใช้เป็นเครื่องมือหลักในการเรียนรู้ กระบวนการนี้พาผู้เข้าร่วมเข้าสู่สนามฝึกตัดสินใจที่สมจริงที่สุด โดยแบ่งสถานการณ์ออกเป็น 3 ช่วง คือ ช่วงเตรียมการก่อนภัยมา ช่วงวิกฤตการณ์น้ำหลาก และช่วงการฟื้นฟูหลังภัยพิบัติ
ผู้นำชุมชนต้องตอบคำถามเชิงยุทธศาสตร์ที่ยากลำบาก เช่น “เมื่อเรือมีจำกัด ใครคือกลุ่มเปราะบางที่ต้องอพยพออกเป็นลำดับแรก?” “เส้นทางคมนาคมไหนที่ยังใช้ได้ในระดับน้ำที่ต่างกัน?” และ “จะบริหารจัดการเสบียงที่มีอยู่อย่างจำกัดอย่างไรให้ทั่วถึงทุกคนโดยไม่ตกหล่น?” การฝึกฝนนี้ช่วยให้ผู้นำชุมชนเห็นจุดบอดของแผนเดิมและสามารถปรับปรุงแผนให้มีความยืดหยุ่นมากยิ่งขึ้น
แผนปฏิบัติการจริง Tool Kit เพื่อฉันทามติ
นอกเหนือจากความล้ำสมัยของเครื่องมือดิจิทัล พอช. ยังให้ความสำคัญกับกระบวนการกลุ่มและการสร้างส่วนร่วม โดยใช้ชุดอุปกรณ์ (Tool Kit) เพื่อสร้างฉันทามติและข้อตกลงร่วมกันผ่าน 3 กิจกรรมหลักที่เชื่อมโยงกัน
- การปักหมุดพื้นที่จริง (Spatial Mapping) ไม่ใช่เพียงแค่จุดบนแผนที่ แต่คือการระบุพิกัดบ้านของผู้สูงอายุติดเตียง ผู้พิการ และจุดกระจายเสบียงสำคัญ ข้อมูลเหล่านี้ในระบบ COPIN จะช่วยให้หน่วยกู้ภัยและอาสาสมัครเข้าถึงเป้าหมายได้รวดเร็ว ลดอัตราการสูญเสียชีวิต
- แผนที่นำทางยุทธศาสตร์ (Navigation & Logistics Map) การวางเส้นทางการเดินเรือและจุดเชื่อมต่อคมนาคมบก-น้ำ เพื่อให้แน่ใจว่าเมื่อน้ำท่วมสูง การสื่อสารและการส่งต่อผู้ป่วยจะไม่ถูกตัดขาด ชุมชนจะรู้ทันทีว่าเส้นทางไหนปลอดภัยและเส้นทางไหนคือจุดอันตราย
- Mind Mapping แผนเผชิญเหตุ (Crisis Management Roles) การกำหนดบทบาทความรับผิดชอบอย่างชัดเจนภายใต้โครงสร้าง “ใคร ทำอะไร ที่ไหน เมื่อไหร่” เพื่อลดความซ้ำซ้อนและช่องว่างในการทำงานในช่วงนาทีวิกฤต
“ระบบที่ดีที่สุดอาจไม่ใช่ระบบที่ทันสมัยที่สุด แต่คือระบบที่ทำให้คนในพื้นที่ตัดสินใจได้แม่นยำและรวดเร็วที่สุด” นี่คือปรัชญาใหม่ของการจัดการภัยพิบัติที่ พอช. กำลังปักหมุดไว้ทั่วประเทศ ข้อมูลในระบบ COPIN จะเป็นข้อมูลที่เป็นสมบัติของชุมชน (Data Sovereignty) ที่ชุมชนสามารถนำไปใช้เจรจาต่อรองกับหน่วยงานรัฐและท้องถิ่นเพื่อดึงงบประมาณและทรัพยากรลงมาแก้ปัญหาได้ตรงจุด
