พอช. ร่วมกับ ส.ป.ก. จัดประชุมความร่วมมือเชิงนโยบาย ขับเคลื่อน “โครงการสร้างความมั่นคงในที่อยู่อาศัยและคุณภาพชีวิตชุมชนชายแดนไทย (บ้านมั่นคงชายแดน)” ภายใต้กรอบยุทธศาสตร์ 5 ปี (พ.ศ. 2570–2574) ครอบคลุม 26 จังหวัดชายแดน 752 ชุมชน พร้อมลุยพื้นที่นำร่องปี 2570 ใน 5 จังหวัดชายแดนไทย–กัมพูชา มุ่งปลดล็อกสิทธิที่ดิน ส.ป.ก. ทั้งแปลงจัดใหม่และชุมชนเดิม ออกแบบผังชุมชนอารยสถาปัตย์ (Universal Design) รองรับผู้สูงอายุ พร้อมจัดทำผังความปลอดภัยชายแดน พิทักษ์พื้นที่ส่วนหลัง
กรุงเทพ/ 10 พฤศจิกายน 2569 — สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. ร่วมกับ สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.)จัดประชุมความร่วมมือเชิงนโยบาย ขับเคลื่อน “โครงการสร้างความมั่นคงในที่อยู่อาศัยและคุณภาพชีวิตชุมชนชายแดนไทย (บ้านมั่นคงชายแดน)” ในการยกระดับคุณภาพชีวิตและสิทธิในที่อยู่อาศัยของราษฎรบริเวณแนวชายแดนทั่วประเทศ โดยมุ่งเน้นการใช้ชุมชนเป็นแกนหลักในการจัดการตนเอง ผ่านแนวคิด “สร้างบ้านมั่นคง สร้างชุมชนเข้มแข็ง พิทักษ์พื้นที่ส่วนหลัง” เพื่อเปลี่ยนชุมชนชายแดนให้เป็นแนวกันชนทางสังคม เคียงข้างฝ่ายความมั่นคง นำโดย นายวัฒนา มังธิสาร รองเลขาธิการสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) พร้อมด้วย นายวินัย เมฆดำ ผู้ตรวจราชการกรม คณะผู้บริหารและผู้แทนหน่วยงาน ส.ป.ก. นายสยาม นนท์คำจันทร์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ พอช. และ นางสาวสุภสิตา โชติทวีศักดิ์ศรี ผู้ช่วยผู้อำนวยการ พอช. ณ ห้องประชุมจำลอง สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม
นายวัฒนา มังธิสาร (นั่งหัวโต๊ะในที่ประชุม)
นายวัฒนา มังธิสาร รองเลขาธิการ ส.ป.ก. กล่าวว่า ส.ป.ก. มีความยินดีและพร้อมที่จะให้ความร่วมมือกับ พอช. อย่างเต็มกำลัง เนื่องจากทั้งสองหน่วยงานต่างมีเป้าหมายยุทธศาสตร์เดียวกันในการดูแลและยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนและเกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดิน ซึ่งปัจจุบันมีมากกว่า 15,000 ชุมชนทั่วประเทศ สำหรับแนวทางการดำเนินงานในพื้นที่ชายแดนและพื้นที่เปราะบางนั้น ส.ป.ก. พร้อมจะสนับสนุนกระบวนการรับรองสิทธิการอยู่อาศัยตามระเบียบและข้อบังคับของ ส.ป.ก. เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานและการพัฒนาจากภาครัฐได้อย่างเต็มที่
นายสยาม นนท์คำจันทร์ (คนแรกในภาพ)
นายสยาม นนท์คำจันทร์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ พอช. กล่าวว่า การขับเคลื่อนโครงการบ้านมั่นคงชายแดนถือเป็นมิติใหม่ของการพัฒนาความมั่นคงของชาติ ซึ่งเกิดจากการเปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการเน้นการป้องกันทางทหารเพียงอย่างเดียว มาเป็นการใช้ชุมชนเป็นแกนหลักในการจัดการตนเอง ภายใต้แนวคิดหลัก “สร้างบ้านมั่นคง สร้างชุมชนเข้มแข็ง พิทักษ์พื้นที่ส่วนหลัง” มุ่งเปลี่ยนชุมชนแถบชายแดนให้กลายเป็นแนวกันชนทางสังคม (Social Buffer Zone) ที่เข้มแข็ง ปลอดภัย และยืนหยัดเคียงข้างหน่วยงานด้านความมั่นคง
ในการประชุมครั้งนี้ พอช. ได้ยกร่างกรอบยุทธศาสตร์และแผนปฏิบัติการระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2570–2574) ซึ่งมีเป้าหมายครอบคลุมพื้นที่ชายแดนรวม 26 จังหวัด 94 อำเภอ 225 ตำบล 752 ชุมชน/หมู่บ้าน รวมทั้งสิ้น 259,037 ครัวเรือน โดยปัจจุบันอยู่ระหว่างขั้นตอนการเสนออนุมัติตามกระบวนการทางนโยบาย พร้อมกันนี้ ได้เตรียมดำเนินโครงการระยะนำร่องในปีงบประมาณ 2570 ในพื้นที่ 5 จังหวัดชายแดนไทย–กัมพูชา ได้แก่ จังหวัดอุบลราชธานี ศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์ และสระแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ 12 ตำบลเป้าหมาย
ที่ผ่านมา พอช. และ ส.ป.ก. มีประวัติศาสตร์ความร่วมมือในการพัฒนาที่อยู่อาศัยและโครงสร้างพื้นฐานในเขตปฏิรูปที่ดินร่วมกันมาอย่างยาวนาน สำหรับความร่วมมือฉบับใหม่นี้ จะมุ่งเน้นการแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยและสิทธิที่ดินใน 2 รูปแบบสำคัญ ได้แก่
- พื้นที่ ส.ป.ก. จัดใหม่/แปลงยึดคืน นำที่ดินจากการยึดคืนตามมาตรการรัฐมาจัดสรรให้แก่ผู้ยากไร้และเกษตรกรที่ไร้ที่อยู่อาศัยอย่างถูกต้อง
- พื้นที่ชุมชนเดิมในเขต ส.ป.ก. และชุมชนย่านเศรษฐกิจข้ามแดน: เข้าไปปรับปรุงสภาพแวดล้อม จัดทำผังชุมชน และจัดระเบียบสิทธิการอยู่อาศัยให้ถูกระเบียบและกฎหมาย เพื่อสร้างหลักประกันในชีวิตให้แก่ชาวบ้าน
นอกจากนี้ ทั้งสองหน่วยงานยังมีความเห็นร่วมกันในการปรับเปลี่ยนกระบวนการทำงานแบบเดิม มาเป็นการ “ร่วมออกแบบและวางผังชุมชนตั้งแต่เริ่มต้นโครงการ” โดยนำปัจจัยทางกายภาพ สังคม และสิ่งแวดล้อมมาออกแบบพื้นที่ให้สอดรับกับบริบทโลกยุคใหม่ ประกอบด้วย 4 มิติสำคัญ คือ
- การออกแบบอารยสถาปัตย์ (Universal Design) รองรับการก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย โดยออกแบบโครงสร้างบ้านและสิ่งอำนวยความสะดวกให้ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และเด็ก ใช้งานได้อย่างปลอดภัย
- การจัดวางพื้นที่ส่วนกลาง จัดวางสวนสาธารณะ ลานกิจกรรม และศูนย์เรียนรู้ไว้ใจกลางหมู่บ้าน เพื่อสร้างความปลอดภัยและส่งเสริมการทำกิจกรรมร่วมกันของคนในชุมชน
- ผังความปลอดภัยชายแดน ออกแบบตัวบ้าน พื้นที่หลบภัย ศูนย์พักพิงชั่วคราว และเส้นทางอพยพฉุกเฉินให้สอดรับกับปัจจัยเสี่ยงและภัยพิบัติหรือสถานการณ์ความไม่สงบตามแนวชายแดน
- สินเชื่อและสวัสดิการยืดหยุ่น สนับสนุนสินเชื่อและงบประมาณสร้างบ้านที่มีความยืดหยุ่นเกินกว่ากรอบเงินอุดหนุนเดิม ควบคู่กับการส่งเสริมอาชีพเกษตรสมัยใหม่ตามแนวทางโมเดลเศรษฐกิจ BCG และการใช้พลังงานสะอาด ภายในชุมชน
สำหรับขั้นตอนและแนวทางการดำเนินงานในระยะถัดไป สำนักจัดการแผนที่และสารบบที่ดิน (สผส.) และสำนักจัดการปฏิรูปที่ดิน (สจก.) ของ ส.ป.ก. จะร่วมกับ พอช. ในการลงพื้นที่ตรวจสอบข้อมูลแนวเขตที่ดิน และทำการจำแนกสถานะที่ดินในพื้นที่นำร่อง 12 ตำบลของ 5 จังหวัดชายแดนไทย–กัมพูชาอย่างละเอียด เพื่อนำข้อมูลเชิงลึกมาใช้ประกอบการจัดทำ Action Plan
ที่ประชุมยังมีมติให้จัดตั้ง คณะทำงานร่วมระหว่าง พอช. และ ส.ป.ก. พร้อมทั้งส่งตัวแทนเข้าร่วมการประชุมเชิงปฏิบัติการซักซ้อมความเข้าใจ 4 ฝ่าย ในวันพุธที่ 11 พฤศจิกายน 2569 เพื่อร่วมกันกำหนดทิศทาง ขอบเขตงาน และขับเคลื่อนยุทธศาสตร์บ้านมั่นคงชายแดนให้เกิดผลสัมฤทธิ์อย่างเป็นรูปธรรม สร้างบ้านที่มั่นคง ชุมชนที่เข้มแข็ง และคุณภาพชีวิตที่ดีให้แก่ราษฎรชายแดนไทย
