พอช. ร่วมกับ สพฉ., สช., และ Thai PBS จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการและเวทีนโยบายสาธารณะ “การพัฒนาศักยภาพชุมชนในการเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติในพื้นที่ภาคใต้” เพื่อเสริมสร้างความรู้ ทักษะ และเครื่องมือให้แก่แกนนำชุมชนจาก 14 จังหวัดภาคใต้ ในการใช้ข้อมูลชุมชน จัดทำแผนบริหารจัดการความเสี่ยง และพัฒนากลไกความร่วมมือ มุ่งสู่การสร้างชุมชนเข้มแข็งที่สามารถจัดการตนเอง เตรียมพร้อม รับมือ ปรับตัว และฟื้นฟูจากภัยพิบัติได้อย่างยั่งยืน
พัทลุง/ 10 พฤศจิกายน 2569 —สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. ร่วมกับสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) และองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (Thai PBS) จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ “การพัฒนาศักยภาพชุมชนในการเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติในพื้นที่ภาคใต้” พร้อมด้วยเวทีนโยบายสาธารณะ “Policy Forum: เตรียมพร้อม รับมือภัยพิบัติภาคใต้” ระหว่างวันที่ 9–10 พฤศจิกายน 2569 มีวัตถุประสงค์เพื่อเสริมสร้างศักยภาพให้แก่แกนนำองค์กรชุมชนและภาคีเครือข่ายในพื้นที่ 14 จังหวัดภาคใต้ ให้มีความรู้ ทักษะ และเครื่องมือในการเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติอย่างเป็นระบบ โดยมุ่งเน้นการใช้ข้อมูลชุมชน การจัดทำแผนบริหารจัดการความเสี่ยง และการพัฒนากลไกความร่วมมือในระดับพื้นที่ เพื่อให้ชุมชนสามารถลุกขึ้นมาจัดการตนเองได้อย่างยั่งยืน โดยมีผู้เข้าร่วมประชุมกว่า 120 คน ประกอบด้วยแกนนำชุมชนจาก 25 ตำบลเป้าหมาย จำนวน 75 คน ซึ่งครอบคลุมผู้แทนองค์กรชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น คนรุ่นใหม่ และกลุ่มสตรี รวมถึงภาคีเครือข่ายและเจ้าหน้าที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องในจังหวัดพัทลุงอีก 45 คน ณ โรงแรมชัยคณาธานี จังหวัดพัทลุง
นายวิชัย นะสุวรรณโณ
นายวิชัย นะสุวรรณโณ รองผู้อำนวยการ พอช. กล่าวถึง แนวทางการสนับสนุนขบวนองค์กรชุมชนในการเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติ โดยให้ความสำคัญกับการเสริมสร้างความเข้มแข็งขององค์กรชุมชนและเครือข่ายสภาองค์กรชุมชนตำบล ตลอดจนการเชื่อมโยงกลไกการทำงานในระดับตำบล จังหวัด และภาค “ชุมชนต้องมีบทบาทเป็นแกนหลักในการบริหารจัดการสถานการณ์ภัยพิบัติของตนเอง ครอบคลุมตั้งแต่การเตรียมความพร้อมก่อนเกิดเหตุ การช่วยเหลือและจัดการสถานการณ์ระหว่างเกิดเหตุ ไปจนถึงการฟื้นฟูภายหลังเกิดภัยพิบัติ”
พอช. มุ่งเน้นการสนับสนุนให้ชุมชนมีข้อมูลและแผนปฏิบัติการที่สามารถนำไปใช้ได้จริง ผ่านการเชื่อมโยงความร่วมมือกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งในด้านการแจ้งเตือนภัย การสื่อสารข้อมูล การจัดตั้งครัวกลาง การช่วยเหลือผู้ประสบภัย ตลอดจนการเชื่อมโยงกองทุนและทรัพยากรในพื้นที่ เพื่อให้ชุมชนสามารถระดมความร่วมมือและจัดการปัญหาได้อย่างรวดเร็ว ลดความสูญเสีย และนำไปสู่การฟื้นฟูชุมชนอย่างเป็นระบบ นายวิชัย กล่าว
การจัดเวที “Policy Forum: เตรียมพร้อม รับมือภัยพิบัติภาคใต้” มีผู้แทนจากหน่วยงานภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคประชาสังคม และเครือข่ายองค์กรชุมชน ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองเกี่ยวกับสถานการณ์ภัยพิบัติและผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พร้อมทั้งเสนอแนวทางพัฒนาระบบบริหารจัดการภัยพิบัติที่ให้ชุมชนและท้องถิ่นเป็นศูนย์กลาง เน้นการสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับความเสี่ยงในพื้นที่ การจัดทำแผนที่ความเสี่ยงและแผนที่ทรัพยากร ตลอดจนการพัฒนาฐานข้อมูลครัวเรือนและกลุ่มเปราะบาง เพื่อวางแผนป้องกัน อพยพ และช่วยเหลือประชาชนได้อย่างเหมาะสม
นายจารึก ไชยรักษ์
นายจารึก ไชยรักษ์ ผู้ช่วยเลขาธิการคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ กล่าวว่า การจัดการภัยพิบัติโดยชุมชน และการใช้เครื่องมือการประเมินผลกระทบทางสุขภาพ (Health Impact Assessment: HIA) เพื่อให้แกนนำชุมชนสามารถวิเคราะห์ความเสี่ยงและผลกระทบด้านสุขภาพจากภัยพิบัติ เช่น ปัญหาน้ำสะอาด โรคติดต่อ การขาดแคลนยา และการเข้าถึงบริการสาธารณสุข นำไปประกอบการจัดทำแผนเตรียมความพร้อมและแนวทางช่วยเหลือประชาชนในพื้นที่ได้อย่างแม่นยำ
ผศ.ดร.ธงศักดิ์ชัย สายพระราษฎร์
ผศ.ดร.ธงศักดิ์ชัย สายพระราษฎร์ รองเลขาธิการสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) กล่าวถึง การจัดทำแผนตอบโต้ภาวะฉุกเฉิน (Emergency Response Plan: ERP) และระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Incident Command System: ICS) เพื่อให้ชุมชนสามารถกำหนดบทบาทหน้าที่ของผู้รับผิดชอบได้อย่างชัดเจน ทั้งด้านการอำนวยการ การปฏิบัติการ การวางแผน การสนับสนุนทรัพยากร และการสื่อสารข้อมูล ช่วยลดความซ้ำซ้อนในการทำงานและเพิ่มประสิทธิภาพการช่วยเหลือผู้ประสบภัย การเตรียมความพร้อมของชุมชนในช่วง 24–72 ชั่วโมงแรก ของการเกิดภัยพิบัติ ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ประชาชนในพื้นที่จำเป็นต้องช่วยเหลือและพึ่งพากันเองก่อนที่หน่วยงานภายนอกจะเข้าถึง โดยเน้นการพัฒนาศูนย์จัดการภัยพิบัติภาคประชาชน การจัดทำทะเบียนกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ป่วยติดเตียง รวมถึงการใช้ระบบเพื่อนช่วยเพื่อน หรือ “บัดดี้” เพื่อดูแลและช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางให้สามารถอพยพและเข้าถึงความช่วยเหลือได้อย่างปลอดภัยและทันท่วงที
ผู้เข้าร่วมได้แบ่งกลุ่มฝึกปฏิบัติจำลองสถานการณ์ภัยพิบัติจำนวน 10 กลุ่ม ครอบคลุมสถานการณ์สำคัญ 5 รูปแบบ ได้แก่ น้ำท่วมเมือง พายุ น้ำป่าไหลหลาก ดินโคลนถล่ม และสึนามิ โดยจำลองบทบาทของผู้นำชุมชน อาสาสมัครกู้ภัย กลุ่มเปราะบาง พร้อมใส่สถานการณ์แทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นจริง เช่น ระบบไฟฟ้าขัดข้อง ระบบสื่อสารล่ม และการแพร่กระจายของข่าวลือ เพื่อให้ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้ข้อจำกัดและนำบทเรียนไปปรับปรุงแผนรับมือของชุมชนให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น การพัฒนาศักยภาพชุมชนครั้งนี้ได้สรุปกรอบการสร้างระบบจัดการภัยพิบัติโดยชุมชน 8 ด้าน ประกอบด้วย การพัฒนาอาสาสมัคร การจัดตั้งศูนย์จัดการภัยพิบัติตำบล การพัฒนากองทุน การจัดทำระบบข้อมูล การจัดทำแผนปฏิบัติการ พัฒนาระบบสื่อสาร การจัดระบบบัญชาการส่วนหน้า การสร้างเครือข่ายความร่วมมือ
ในมิติด้านการสื่อสารสาธารณะ ศูนย์สื่อสารภัยพิบัติ Thai PBS ได้ถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับการสื่อสารในภาวะวิกฤต เน้นการแจ้งเตือนภัยที่ถูกต้อง รวดเร็ว เข้าใจง่าย และเข้าถึงประชาชนทุกกลุ่ม โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง ผ่านหลักการสื่อสารแบบ “1+1” คือการใช้ช่องทางสื่อสารอย่างน้อย 2 รูปแบบควบคู่กัน ได้แก่ การสื่อสารด้วยเสียงและการสื่อสารที่ไม่ใช้เสียง เพื่อให้ประชาชนรับทราบข้อมูลและปฏิบัติตนได้อย่างเหมาะสม พร้อมทั้งเน้นย้ำความสำคัญของการตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลและการสื่อสารที่ไม่สร้างความตื่นตระหนก
ความสำคัญของการเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การสนับสนุนทรัพยากร และการเปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมกำหนดแนวทางตัดสินใจ ตลอดจนการนำข้อเสนอจากพื้นที่ไปเชื่อมโยงกับการพัฒนานโยบายสาธารณะ ความร่วมมือระหว่าง พอช. สพฉ. สช. และ Thai PBS ถือเป็นการบูรณาการบทบาท พอช.สนับสนุนการเสริมสร้างความเข้มแข็งของขบวนองค์กรชุมชนและการเชื่อมโยงกลไกในพื้นที่ สพฉ. สนับสนุนองค์ความรู้และทักษะด้านการแพทย์ฉุกเฉินและการบริหารสถานการณ์ฉุกเฉิน สช. สนับสนุนกระบวนการประเมินผลกระทบทางสุขภาพและการเชื่อมโยงข้อเสนอสู่นโยบายสาธารณะ Thai PBS สนับสนุนการสื่อสารความเสี่ยงและการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารที่เป็นประโยชน์ต่อประชาชน
