Page 169 - สานต่อความคิดบัณฑร_29-1-63

สานต่อความคิด บัณฑร อ่อนดำา • 169

ในปี 2523 พื้นที่เพาะปลูกที่อยู่ในเขตชลประทานขนาดกลางมีจำานวน 20.69
ล้านไร่ (เท่ากับ 3.32 ล้านเฮกตาร์) หรือประมาณ 16.74 เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่
64
ในเขตชลประทานทั้งหมด กรมชลประทานระบุไว้ในหนังสือ สถิติการเกษตร
ของประเทศไทย ว่า ตอนปลาย 2526 พื้นที่ในเขตชลประทานได้เพิ่มจำานวน
65
เป็น 30.87 ล้านไร่ (เท่ากับ 4.64 ล้านเฮกตาร์) แม้ว่าตัวเลขเกี่ยวกับพื้นที่ในเขต
ชลประทานยังมีปัญหาเกี่ยวกับความน่าเชื่อถือและความถูกต้อง แต่ก็มีข้อเท็จจริง
อยู่อีกประการหนึ่ง คือพื้นที่ในเขตชลประทานที่ได้รับนำ้าจริงๆ และมีนำ้าสำาหรับ
การเพาะปลูกในหน้าแล้งอย่างเพียงพอนั้นมีเปอร์เซ็นต์น้อยมาก สำานักงานคณะ
กรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้คำานวณไว้ว่า ในปี 2516 มีพื้นที่

66
ในเขตชลประทานเพียง 2 เปอร์เซ็นต์เท่านั้น ที่มีนำ้าสำาหรับเพาะปลูกในฤดูแล้ง
ในปี 2527 การทำานาปรัง ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ถึงการชลประทานตัวหนึ่ง
ในการเพาะปลูก ในฤดูแล้งก็ทำากันในพื้นที่เพาะปลูกเพียง 7.7 เปอร์เซ็นต์ของ
67
พื้นที่เพาะปลูกทั้งหมดเท่านั้น รายงานของธนาคารโลก ชี้ให้เห็นว่า ข้อจำากัด
หรืออุปสรรคสำาคัญเกี่ยวกับการชลประทานในประเทศไทยได้แก่ “ไม่มีคลอง
ส่งนำ้าเพียงพอสำาหรับการเพาะปลูกในฤดูแล้ง” และ “การบำารุงรักษาโดยทั่วไป
ไม่เหมาะสม” โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ “อัตราการเสื่อมและ

ทะลายของระบบคูคลองมีอยู่สูงมาก…ทั้งนี้เพราะว่าในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ความล้มเหลวของการทรงตัวของคูคลองอันเกิดจากสภาพดินไม่ดีเป็น
ปรากฏการณ์ที่มีอยู่โดยทั่วไป” แม้จนกระทั่งถึงปัจจุบันนี้กรมชลประทานก็ยัง
เน้นให้ความสำาคัญต่อการสร้างระบบชลประทาน แม้ว่าจะมีโครงการชลประทาน
ที่ประสบความสำาเร็จตามบริเวณลุ่มแม่นำ้าปิงทางตอนใต้ของจังหวัดเชียงใหม่
อันเป็นโครงการชลประทานที่ดำาเนินการและบำารุงรักษาโดยเกษตรกรมาเป็น
เวลาหลายร้อยปี โดยที่ไม่ได้รับการสนับสนุนในการควบคุมการส่งนำ้าในโครงการ
ชลประทานของกรมชลประทานแต่อย่างใด

64 H.L.PLUSQUELLEC and T.WICKHAM : Irrigation Design and Management Experience in
Thailand and its General Applicability, World Bank Technical Paper, Number 40, 1985.
65 Agricultural Statistics of Thailand 1983/84.
66 The Nation Review: Farmers’Debt a chronic problem, 4/12/1977.
67 Irrigation Design and Management, p.3.