“ดินแดนป่าสอนลอน สะออนสาวบ้านแต้ งามแท้แลคิ้งไกล น้ำพรมไหล่ผ่าน สงกรานต์บุญภูกุ้มข้าว นมัสการพระเจ้าองค์ตื้อ ลือพระไกรสิงหนาท พระธาตุกุดจอก นามบ่งบอกคือเกษตรสมบูรณ์” ท่อนหนึ่งของคำขวัญของอำเภอเกษตรสมบูรณ์ จะมีคำว่า สงกรานต์บุญภูกุ้มข้าว
ภูกุ้มข้าว มีลักษณะ คล้ายกองข้าวขนาดใหญ่ มีรอยหลุมลึกประมาณ 2 เมตร กว้างประมาณ 5 เมตร คล้ายปล่องภูเขาไฟ พระพุทธรูปไม้ประดิษฐานอยู่ในหลุมอยู่บนยอดเขาและมีพระธาตุบริเวณรอบบ่ออีก ทั้งยังมีหมาจิ้งจอกไปอาศัยอยู่ จึงมีคนเรียกว่า ถ้ำหมาจิ้งจอก ช่องกลางของภูกุ้มข้าวจะเป็นลานหินเดินรอบได้ ชาวบ้านเรียกว่า เอวขัน นอกจากนี้ ยังมีพันธุ์ไม้ที่เป็นอาหารที่พบโดยทั่วไป เช่น ผักหวาน ผักสาป มะขามป้อม และสมอไทย
ภูกุ้มข้าวเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมและศูนย์รวมแห่งความสามัคคีของชุมชนซึ่ง ในวันแรม 8 ค่ำ เดือน 5 ของทุกปี จะมีชาวบ้านมาทำบุญ เรียกว่า เอาบุญภูกุ้มข้าว(เป็นภาษาอีสาน) เป็นการขอขมา ภูกุ้มข้าว ซึ่งในกิจกรรมจะมีการรดน้ำดำผู้สูงอายุเพื่อแสดงความกตัญญูกตเวที มีการจุดตะไลเพื่อเสี่ยงทายว่าในปีนี้ฝนฟ้าจะดีหรือไม่ มีการสู่ขวัญข้าวเอาไว้แจกจ่ายเอาไว้เป็นขวัญยุ้งฉาง(เป็นกุศโลบายให้กำลังใจชาวบ้านในการประกอบอาชีพเกษตรกรรม) นอกจากนั้นยังมีการรำบวงสรวงเทวดาเพื่อให้ปกปักษ์รักษาและเป็นสิริมงคลกับคนที่มาร่วมกิจกรรมทำบุญ อีกด้วย
ต่อมาพ.ศ. 2539 กรมป่าไม้ได้อนุญาตให้ป่าไม้อำเภอเกษตรสมบูรณ์ จังหวัดชัยภูมิ ดำเนินการจัดสร้างสวนรุกขชาติ 100 ปีกรมป่าไม้ (ภูกุ้มข้าว) อยู่ในเขตป่าไม้ถาวรของชาติจำนวน 1,500 ไร่ ด้วยเห็นว่ามีความสมบูรณ์ในสภาพป่าเบญจพรรณ มีพรรณไม้ เศรษฐกิจจำนวนมาก ควรที่จะอนุรักษ์ไว้เพื่อใช้ประโยชน์เพื่อการศึกษาและการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ภูกุ้มข้าวอยู่ในท้องที่บ้านโนนมะค่าง ตำบลกุดเลาะ อำเภอเกษตรสมบูรณ์ จังหวัดชัยภูมิ
ตำบลกุดเลาะ เป็นตำบลที่อยู่ในอำเภอเกษตรสมบูรณ์ จังหวัดชัยภูมิ เหตุที่ชื่อว่ากุดเลาะนั้น เล่ากันว่า ที่ตั้งของหมู่บ้านกุดเลาะมีลำน้ำไหลผ่าน ภาษาอีสานเรียกว่า “กุด” ซึ่งการเดินทางสัญจรแต่ละครั้งต้องเดินลัดเลาะไปตามลำน้ำ จึงเป็นที่มาของคำว่า “กุดเลาะ”
ซึ่งมีอาณาเขต ทิศเหนือ จรดตำบลบ้านเป้า ทิศใต้ จรดตำบลบ้านยาง ทิศตะวันออก จรดตำบลบ้านหัน และ ทิศตะวันตก จรดตำบลโนนทอง อำเภอเกษตรสมบูรณ์ จังหวัดชัยภูมิ มีทั้งหมด 11 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่ที่ 1 บ้านพรม, หมู่ที่ 2 บ้านกุดเลาะ , หมู่ที่ 3 บ้านระหัด ,หมู่ที่ 4 บ้านศาลา , หมู่ที่ 5 บ้านโนนมะค่าง , หมู่ที่ 6 บ้านขามป้อม หมู่ที่ 7 บ้านโนนตุ่น,หมู่ที่ 8 บ้านหัวสะพาน , หมู่ที่ 9 บ้านขามป้อม , หมู่ที่ 10 บ้านกุดเลาะ , หมู่ที่ 11 บ้านแผ่นดินทอง
ครั้งเมื่อสมัยจัดตั้งตำบลกุดเลาะใหม่ๆ มีสภาตำบลครั้งแรก ได้มีการประชุมปรึกษาหารือของสภาตำบลฯมีมติ จัดงานประเพณี เอาบุญภู้กุ้มข้าว โดยมีผู้นำชุมชน กำนัน/ผู้ใหญ่บ้าน ชาวบ้านทุกหมู่บ้าน เจ้าหน้าที่ของกรมป่าไม้ ร่วมมือร่วมแรงร่วมใจกัน จนกลายเป็นศูนย์รวมจิตใจของคนตำบลกุดเลาะและยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติและบุญประเพณีวัฒนธรรมอีกแห่งหนึ่งของอำเภอเกษตรสมบูรณ์
ต่อมา สภาตำบลกุดเลาะ ได้ยกระดับสถานะเป็น องค์การบริหารส่วนตำบลกุดเลาะ ก็ได้รับการสนับสนุนแต่เป็นบุญประเพณีต่างๆของตำบลกุดเลาะเท่านั้น ยังไม่ได้รับการบรรจุเข้าไว้ในแผนพัฒนาตำบล
นางบัววร พรมขันธ์ ประธานสภาองค์กรชุมชนตำบลกุดเลาะ เล่าว่า “เมื่อปี พ.ศ.2560 สภาองค์กรชุมชนตำบลกุดเลาะได้จัดตั้งขึ้น และเล็งเห็นความสำคัญในบุญประเพณีเอาบุญภูกุ้มข้าว จึงได้ดำเนินการจัดประชุมและจัดทำแผนพัฒนาของสภาองค์กรชุมชนตำบลกุดเลาะ ซึ่งได้นำแผนฯ ดังกล่าวยื่นเสนอต่อ องค์การบริหารส่วนตำบลกุดเลาะ ในการผลักดันและได้รับเข้าบรรจุไว้ในแผนพัฒนาท้องถิ่นและได้รับการสนับสนุนงบประมาณตาม โครงการจัดงานบุญประเพณีเอาบุญภูกุ้มข้าว” ให้เป็นประแพณีประจำท้องถิ่น
“ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดี สภาพแวดล้อมน่าอยู่ มุ่งสู่การบริหารจัดการที่ดีมีประสิทธิภาพ”
น้อย ตีนภูฯ ผู้เขียน
โทร.080 056 5607
