แหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรอินทรีย์โอท๊อปนวัตวิถี การท่องเที่ยวเชิงเกษตรตำบลเมืองคง อำเภอคง จังหวัดนครราชสีมา เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรอินทรีย์ประเภทพืชผักสวนครัวปลอดสารเคมี โดยผู้นำชุมชนที่อยากเห็นคนในชุมชนมีสุขภาพที่ดีหลังกินอาหารปลอดภัย ซึ่งเป็นอุดมการณ์ที่มีเจตนารมณ์ด้านเกษตรอินทรีย์ จึงได้นำวิถีเกษตรอินทรีย์ มาปลูกฝังให้คนในชุมชน ให้เกิดความยั่งยืน บนความพอพียงตามแนวพระราชดำริของรัชกาลที่ 9 เพื่อให้คนในชุมชนมีรายได้และยิ่งยืนตลอดไป
เกษตรกรตำบลเมืองคง ส่วนใหญ่มีอาชีพทำนา ทำสวนผักหลากหลายชนิด เช่น ผักชี ผักบุ้ง ผักกาด หอม พริก แตง ข่า ตะไคร้ รวมถึงผลไม้บางชนิด มะม่วง มะขาม ที่สร้างรายได้ให้กับเกษตรกร โดยใช้วิธีเกษตรอินทรีย์ ทางชุมชนได้รวบรวมกลุ่มเกษตรอินทรีย์ในชุมชน ตั้งเป็นศูนย์การเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านการศึกษา จุดเด่นของพืชผักของเมืองคง เป็นผักอินทรีย์ในเรื่องของรสชาติ เช่น ผักแต่ละชนิดจะมีรสชาติหวานเป็นธรรมชาติ ตามดินที่ไม่มีสารเคมี ทางชุมชนได้เปิดเป็นสถานที่ท่องเที่ยงเชิงเกษตรอินทรีย์ เพื่อสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน “ที่พยายามและส่งเสริมให้เกษตรกรทำอินทรีย์เพื่อลดต้นทุน เพิ่มรายได้ ดีต่อสุขภาพ”
โดยเมื่อครั้งอดีตได้นำสารเคมีเข้ามาช่วยในเร่งผลผลิต แต่ด้วยต้นทุนของสารเคมีค่อนข้างสูงมาก และต้องจ้างแรงงานมาช่วยในการพ้นสารเคมี เสียค่าจ้างแรงงาน จึงเริ่มปรับเปลี่ยนลดสารเคมีและนำอินทรีย์เข้ามาช่วยกว่า 10 ปี ที่ได้ทำเกษตรอินทรีย์อย่างเต็มตัวจนถึงปัจจุบัน
ตอนแรกๆ อาจจะประสบปัญหาทางด้านผลผลิต ไม่ได้เท่าการใช้สารเคมี แต่ไม่ต้องลงทุนเยอะ เงินก็เหลือ และส่งผลต่อผลผลิตมีรสชาติดีเป็นที่ยอมรับของท้องตลาด ทำผักในสวนต้องมีการจองจากชาวบ้านด้วยกันเอง
การปลุกฝังความคิดให้หันมาปลุกอยู่ปลูกกิน เป็นการให้ความช่วยเหลือต่อกันรูปแบบวิธีสอนโดยการทดลองทำให้ดู เพื่อให้ได้ผลลัพธ์จริงที่ส่งต่อได้ แล้วเชิญชวนให้เกษตรกรเข้ามามีส่วนร่วมช่วยกันทำและมีการขยายผลออกไปโดยการบอกต่อๆ กัน
ตัวอย่างการต่อยอดความคิด การนำภูมิปัญญาท้องถิ่น มาใช้ในการพัฒนาเป็นเกษตรอินทรีย์แบบครบวงจร การทำปุ๋ยหมัก และนำทุนธรรมชาติมาเชื่อมโยงกับความงดงามของวัฒนธรรมประเพณีที่คงเอกลักษณ์ของ ชาวตำบลเมืองคงมาช้านาน บูรณาการต่อยอดเป็นวิถีการท่องเที่ยวโอท๊อปด้านการเกษตร สิ่งเหล่านี้นับเป็นจุดเด่นของตำบลเมืองคง
องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองคง เกษตรอำเภอเมืองคง ความภาคภูมิใจ ในการมีส่วนสนับสนุนต่อยอดเป็น ชุมชนท่องเที่ยวเกษตรอินทรีย์บนวิถีภูมิปัญญาท้องถิ่น บริบทตำบลเมืองคงที่มีการบริหารจัดการชุมชนพึ่งตนเองจนประสบผลสำเร็จเป็นที่ประจักษ์ ควรค่าในการเข้ามาศึกษาเรียนรู้
สำหรับกลไกที่สำคัญที่ส่งเสริมการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในแห่งนี้ เกิดจากการที่ผู้นำชุมชนเปิดกว้าง อีกทั้งมีแกนนำในชุมชนที่ได้พัฒนาตนเองทุกคนสามารถเป็นวิทยากรถ่ายทอดองค์ความรู้ในแต่ละด้านที่เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นได้
อย่างไรก็ตามที่ตำบลเมืองคง จะมีสะพานตลาดนัดชุมชนตอนเย็นๆให้พี่น้องในพื้นที่ใกล้ไกล ได้เข้าไปเลือกซื้อจับจ่ายผลิตผลทางการเกษตรของชุมชน เพื่อนำไปประกอบอาหารกันมีทั้งกบ ปลาต่างๆ ที่จับมาได้จากธรรมชาติและที่เลี้ยงขาย เป็นทุนหมุนเวียนของชุมชนและเป็นการสร้างรายได้ให้เกษตรกรอีกทาง
เกษตรอินทรีย์ที่นี่ทำสำเร็จมาหลายที่แล้ว และพอเราได้มาทำด้วยตัวเอง ก็ยิ่งเห็นวิธีการต่างๆ รวมถึงรูปแบบที่เราต้องรวมกลุ่มที่ชัดเจนขึ้น ตอนแรกยังมีแต่คำถามเกิดขึ้นในใจ แต่ตอนนี้คิดว่าภาพมันเกิดขึ้นจริงๆ แล้ว ที่ผ่านมาเรามัวแต่รอพ่อค้าคนกลางมาตั้งราคารับซื้ออย่างเดียว เขาซื้อเท่าไหร่ก็ขายเท่านั้น บางทียังไม่ได้คิดค่าแรงตัวเองเลย สุขภาพก็แย่ลง ทางกลุ่มเลยคิดว่าเกษตรอินทรีย์นี่แหละจะช่วยเราและชุมชน
หลังจากอาหารเที่ยงก็มาถึงช่วงกระบวนการสรุปกิจกรรมที่ให้แกนนำลองนำความรู้ที่ได้ช่วงเช้าสะท้อนตัวเองในฐานะผู้บริโภคว่าเราจะนำความรู้มาปรับใช้ในชีวิตประจำวันตามบริบทของตนเองได้อย่างไรบ้าง จากนั้นเป็นการพูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นซึ่งกันและกันทั้งแกนนำและพ่อๆ แม่ๆ ในฐานะของเกษตรกรผู้ผลิต ถือเป็นการแบ่งปันและส่งต่อแนวคิดดีๆ ให้กันและกัน
ถึงแม้จะเป็นแค่ช่วงเวลาสั้นๆ ที่ได้พบกันของแกนนำและพ่อๆ แม่ๆ ตำบลเมืองคงแห่งนี้ และแน่นอนว่าการพบกันครั้งนี้ของทั้งสองฝ่ายจะเป็นการตอกย้ำให้วิถีเกษตรอินทรีย์ เป็นหลักประกันถึงความมีอยู่มีกินและความมั่นคงทางอาหารและเป็นอีกทางเลือกหนึ่งของทุกคนในชุมชนได้อย่างยั่งยืน
การเชื่อมโยงการเรียนรู้การพัฒนาระบบเศรษฐกิจและทุนชุมชนเริ่มจากจุกเล็กๆ และค่อยๆ ขยายวงในการพูดคุยและเริ่มขยายธุรกิจที่เริ่มต้นจากชุมชน คนที่มีองค์ความรู้และภูมิปัญญา และคนที่เคยมีประสบการณ์การการประกอบอาชีพ สร้างรายได้ในชุมชน จึงเกิดการพัฒนาและจัดทำเป็นแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบเศรษฐกิจและทุนในชุมชน คือ
- การสร้างความเข้มแข็งและการจัดการชุมชนที่มีความถนัดเหมือนกันและต่างกัน
- ต้องมีระบบการคิดทีต้องระเบิดจากภายในชุมชน คือ มาจากทักษและความสามารถในชุมชนที่มีอยู่ จึงจะเกืดความยั่งยืนและเข้มแข็ง
- ยกระดับไปสู่การจัดการองค์ความรู้ที่ได้ปฎิบัติมาร่วมกันและขยายผลให้กับคนอื่นๆต่อไป
- นำไปสู่การเสริมสร้างความเข้มแข็งไปสู่ระบบการตลาดร่วมกันและนำไปสู่ธุรกิจชุมชน
ทั้งนี้ความสำคัญในการที่จะพัฒนาระบบธุรกิจชุมชนจนเกิดการจัดระบบเรียนรู้ร่วมกัน จับมือร่วมกัน จนมีภาคีที่ให้ความร่วมมือในการประกอบธุระกิจชุมชนของตำบลเมืองคงจึงได้เกิดการประสานความร่วมมือในการประกอบระบบเศรษฐกิจและทุนชุมชนจนประสบผลสำเร็จ ทั้งในการผลิตเป็น วางแผนเป็น การตลาดเป็น จึงได้เกิดการสนับสนุนงบประมาณจาก องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองคง สนับสนุนผลิตภัณฑ์โอท๊อปนวัตวิถีและการบรรจุภัณฑ์ ให้กลุ่ม/องค์กรที่มาจดแจ้งจัดตั้งกับสภาองค์กรชุมชนตำบลเมืองคง เป็นจำนวนเงิน 100,000 บาท ในปี 2562
ข้อค้นพบ และแนวทางการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นในระยะต่อไป
สำหรับแนวทางการดำเนินงานในอนาคตของตำบลที่จะนำไปสู่การจัดการตนเองของชุมชนท้องถิ่น ที่ได้ร่วมกันคิดจากหลายๆ ภาคส่วน ดังนี้ 1) มีการพัฒนาศักยภาพแกนนำ กองเลขา อย่างต่อเนื่องและชุมชนสร้างความเข้มแข็งพึ่งตนเองได้ และมีระบบการบริหารจัดการที่โปร่งใส 2) มีผู้นำการเปลี่ยนแปลงทั้งรุ่นใหม่และรุ่นเก่าร่วมขับเคลื่อนกิจกรรม และรู้สำนึกมีความตระหนักรับผิดชอบต่อการพัฒนาตนเองและรับผิดชอบต่อการเป็นพลเมือง 3) เกิดองค์กรที่มีเอกภาพและภาคีการพัฒนาทั้งภาครัฐ/เอกชน ให้การยอมรับและมีการเชื่อมโยงบูรณาการการทำงานร่วมกันทั้งภาคีท้องที่/ท้องถิ่น/ภาคีพัฒนา 4) พัฒนาสภาองค์กรชุมชนให้เข้มแข็งของกลุ่ม/องค์กรที่มาจดแจ้ง ให้สามารถพึ่งตนเองได้ พร้อมทั้งยกระดับไปสู่การท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างจริงจัง
เขียนโดย ประพันธ์ สีดำ
