ภูมิปัญญา วิถีชีวิต ของชุมชน ที่ถูกเพาะบ่มมาจาก “คนมีภูมิ” ที่สืบทอดกันมาจากรุ่นต่อรุ่นนั้น วันนี้ได้กลายเป็นการสร้างชุมชนที่เข้มแข็งและสามารถเพิ่มรายได้ชุมชนอย่างยั่งยืน
ตำบลประทาย อำเภอประทาย จังหวัดนครราชสีมา ความเป็นมาของแนวคิด วิธีการดำเนินการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีเป็นรูปแบบใหม่นี้ เป็นระบบโดยให้ขายสินค้าอยู่ภายในชุนชน เป็นการสร้างรายได้เพิ่มให้ชุมชน นำเสน่ห์ ภูมิปัญญา วิถีชีวิต วัฒนธรรม และความคิดสร้างสรรค์อันหลากหลายของคนในชุมชนมาแปลงเป็นรายได้ ทำให้รายได้กระจายอยู่ภายในชุมชน สร้างชุมชนเข้มแข็ง ทุกคนพร้อมเป็นเจ้าของ ทำให้ลูกหลานไม่ต้องออกไปหารายได้จากภายนอกชุมชน
อย่างไรก็ตามการกำหนดเส้นทางการท่องเที่ยวก็เป็นอีกเรื่องที่สำคัญเพราะเราจะได้กำหนดได้เองว่าของดีเรามีอยู่ที่ไหน เช่น ต้องมีการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ ซึ่งเป็นการเตรียมความพร้อมเพื่อการค้าต่อนักท่องเที่ยวที่มาเยี่ยมยามชุมชนของเราให้เกิดความประทับใจและอยากกลับเข้ามาอีกครั้ง
นี่คือศักยภาพของชุมชนตำบลประทาย ที่มีต้นทุนทางธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ด้านศิลปะและวัฒนธรรมเป็นต้น เชื่อมโยงสู่แหล่งท่องเที่ยว ต้องเน้นการจำหน่าย ผลิตภัณฑ์โอท๊อป มีจุดขายที่เป็นเสน่ห์ เช่น ลักษณะทางธรรมชาติ ทั้งแม่น้ำ ภูเขา มีประวัติและตำนาน ต้องมีความเข้มแข็งของชุมชน มีการจัดทำแผนธุรกิจ ปฏิทินท่องเที่ยวของชุมชน ที่ใช้งบประมาณอย่างสมดุลและยั่งยืน
ที่นี่ไม่ได้ขายฝัน แต่เป็นการสร้างสรรค์ที่ชุมชนของเราทำจริงมีกิจกรรมจริงเช่น การเลี้ยงสัตว์ การละเล่นของชุมชนดั่งเดิม การนวดแผนโบราณ การทอเสื่อ เลี่ยงปลา การทอผ้า การแปรรูปอาหาร ที่สำคัญคือ มีระบบการเกษตรอินทรีย์ที่ปลอดสารพิษ สามารถส่งเสริมช่องทางการตลาดและประชาสัมพันธ์หมู่บ้านชุมชนท่องเที่ยว ภายใต้โครงการ OTOP นวัตวิถี ถือเป็นอีกหนึ่งกิจกรรมหลักในการสร้างรายได้ให้กับชุมชน เกิดความอบอุ่นและความโอบอ้อมอารีของชุมชน แสดงถึงอารยธรรมของคนโคราช ซึ่งอยู่บนพื้นฐานของวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นไทอีสาน
การยึดกระบวนการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ในการสร้างกิจกรรมเสริมสร้างด้านการท่องเที่ยว เพื่อสร้างรายได้ให้กับประชาชน ส่งเสริมความเข้มแข็งให้กับชุมชนและเป็นการกระตุ้นเศรษฐกิจท่องถิ่นได้อย่างยืน ในจุดนี้เองทำให้องค์การบริหารส่วนตำบลประทาย ได้สนับสนุนงบประมาณเพื่อเป็นต้นทุนให้ชุมชนมีความ “ฮักมั่นลึ่งแก่น” โดยสนับสนุนงบประมาณ 50,000 บาท ต่อเนื่องเป็นระยำ 3 ปี ตั้งแต่ปี 2562-2564 รวมเป็นเงิน 150,000 บาท ซึ่งถือเป็นความสำเร็จอีกก้าวของคนตำบลประทาย
ทั้งนี้การได้รับการคัดเลือกให้เป็นหมู่บ้าน OTOP นวัตวิถี เนื่องด้วยเป็นหมู่บ้านที่มีประเพณี วัฒนธรรม และวิถีชีวิตความเป็นอยู่ตามแบบของชาวโคราชดั้งเดิม นอกจากนี้ยังมีทรัพยากรธรรมชาติที่มีความอุดมสมบูรณ์ ไม่ว่าจะเป็นป่าไม้ แม่น้ำ ลำธาร พร้อมทั้งกิจกรรมหลากหลายสำหรับนักท่องเที่ยว ซึ่งจะนำไปสู่การสร้างรายได้ให้กับประชาชน ส่งเสริมความเข้มแข็งให้กับชุมชน และเป็นการกระตุ้นเศรษฐกิจท่องถิ่นได้อย่างยืนต่อไป
หน่วยงาน/ ภาคีความร่วมมือให้การสนับสนุนการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น ปี 2562 เช่น เชื่อมโยงแผนชุมชนกับแผนหน่วยงาน สนับสนุนงบประมาณ/ทรัพยากร แก้ไข/ปรับเปลี่ยนกฎ ระเบียบ แนวทางการทำงานเพื่อสนับสนุนการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น เป็นต้น พร้อมแนบเอกสารหลักฐานที่แสดงให้เห็นถึงความร่วมมือในการสนับสนุนการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นปี 2562 อย่างชัดเจน เช่น แผนของหน่วยงาน รายงานการประชุม บันทึกความร่วมมือ จดหมายรับรองการสนับสนุนแผน/งบประมาณจากหน่วยงาน เป็นต้น
อย่างไรก็ตามการเชื่อมโยงการเรียนรู้การพัฒนาระบบเศรษฐกิจและทุนชุมชนของเราเริ่มจากจุกเล็กๆ และค่อยๆ ขยายวงในการพูดคุยและเริ่มขยายธุรกิจที่เริ่มต้นจากชุมชน คนที่มีองค์ความรู้และภูมิปัญญา และคนที่เคยมีประสบการณ์การการประกอบอาชีพ สร้างรายได้ในชุมชน จึงเกิดการพัฒนาและจัดทำเป็นแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบเศรษฐกิจและทุนในชุมชนจนสามารถเป็นตำบลต้นแบบของชุมชนแห่งการท่องเที่ยวโอท๊อปนวัตวิถี โดยมีใจความสำคัญคือ
- การสร้างความเข้มแข็งและการจัดการชุมชนที่มีความถนัดเหมือนกันและต่างกัน
- ต้องมีระบบการคิดที่ต้องระเบิดจากภายในชุมชน คือ มาจากทักษและความสามารถในชุมชนที่มีอยู่ จึงจะเกืดความยั่งยืนและเข้มแข็ง
- ยกระดับไปสู่การจัดการองค์ความรู้ที่ได้ปฎิบัติมาร่วมกันและขยายผลให้กับคนอื่นๆต่อไป
- นำไปสู่การเสริมสร้างความเข้มแข็งไปสู่ระบบการตลาดร่วมกันและนำไปสู่ธุรกิจชุมชน
ชุมชนโอท๊อปนวัตวิถีของตำบลประทาย ให้ความสำคัญในการที่จะพัฒนาระบบธุรกิจชุมชนจนเกิดการจัดระบบเรียนรู้ร่วมกันจับมือร่วมกัน จนมีภาคีที่ให้ความร่วมมือในการประกอบธุระกิจชุมชนของตำบลประทายจึงได้เกิดการประสานความร่วมมือในการพัฒนาสู่ตำบลแห่งการท่องเที่ยวโอท๊อปนวัตวิถี และเกิดการสนับสนุนงบประมาณจาก องค์การบริหารส่วนตำบลประทาย อำเภอประทาย จังหวัดนครราชสีมา
เขียนโดย ประพันธ์ สีดำ
