วันที่ 25 ตุลาคม 2569 นายนิกร โสมกลาง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (รมว.พม.) พร้อมด้วย นางสาวเฉลิมศรี ระดากูล รักษาการแทนผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ร่วมลงพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ เพื่อติดตามภารกิจการพัฒนาที่อยู่อาศัยสำหรับคนทุกช่วงวัยใน 3 จุดหลัก ได้แก่ โครงการบ้านเอื้ออาทรไนท์ซาฟารี อ.หางดง โครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลองแม่ข่า เทศบาลนครเชียงใหม่ และพิพิธภัณฑ์เรียนรู้ราษฎรบนพื้นที่สูง อ.เมืองเชียงใหม่
ในการลงพื้นที่ครั้งนี้ มีนายทศพล เผื่อนอุดม ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ นายวิสาขะ ปัญญาช่วย รองนายกเทศมนตรีเทศบาลนคร นางสาวเฉลิมศรี ระดากูล รองผู้อำนวยการ รักษาการแทนผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. พร้อมด้วยผู้แทนหน่วยงานภาคี เครือข่ายองค์กรชุมชน และประชาชนในพื้นที่ร่วมให้การต้อนรับ
รมว. พม. ได้เยี่ยมชมสินค้าชุมชนและนิทรรศการ “การพัฒนาที่อยู่อาศัยคลองแม่ข่า โดยชุมชนเป็นแกนหลัก” ซึ่งนำเสนอเส้นทางการพัฒนาที่อยู่อาศัยของขบวนองค์กรชุมชนเมืองเชียงใหม่ ตั้งแต่การสำรวจและจัดทำข้อมูลผู้เดือดร้อนด้านที่อยู่อาศัย การรวมกลุ่มและจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ การจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัย ตลอดจนการจัดตั้งองค์กรและกลไกบริหารจัดการโครงการโดยชุมชน พร้อมรับฟังข้อเสนอจากเครือข่ายองค์กรชุมชน และเยี่ยมให้กำลังใจสมาชิกสหกรณ์บ้านมั่นคงหลังแขวง คลองแม่ข่า จำกัด ซึ่งกำลังเตรียมความพร้อมสำหรับการพัฒนาที่อยู่อาศัยแห่งใหม่
ตรวจพื้นที่สร้างบ้านใหม่ 39 ครัวเรือน เปลี่ยนความไม่มั่นคงสู่บ้านและชุมชนที่มั่นคง
จุดสำคัญของการลงพื้นที่ครั้งนี้ คือ การตรวจเยี่ยมพื้นที่พัฒนาที่อยู่อาศัยของ สหกรณ์บ้านมั่นคงหลังแขวง คลองแม่ข่า จำกัด จำนวน 39 ครัวเรือน ซึ่งเป็นพื้นที่นำร่องสำคัญในการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยของประชาชนริมคลองแม่ข่า โดยเทศบาลนครเชียงใหม่สนับสนุนที่ดินจำนวน 2 แปลง เนื้อที่รวม 3 ไร่ 1 งาน 96 ตารางวา ให้ พอช. เช่าระยะเวลา 30 ปี เพื่อใช้เป็นพื้นที่รองรับการพัฒนาที่อยู่อาศัยของประชาชน
การพัฒนาไม่ได้มุ่งเพียงการก่อสร้างบ้านใหม่ แต่ใช้กระบวนการ “ชุมชนเป็นแกนหลัก” ให้ผู้เดือดร้อนรวมกลุ่ม วางแผน และร่วมออกแบบการอยู่อาศัยของตนเอง มีการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์และสหกรณ์บ้านมั่นคงหลังแขวง คลองแม่ข่า จำกัด เป็นองค์กรบริหารจัดการโครงการ เพื่อให้การพัฒนาบ้าน ที่ดิน ระบบสาธารณูปโภค และคุณภาพชีวิตของสมาชิกดำเนินไปอย่างเป็นระบบ
ปัจจุบันโครงการอยู่ระหว่างการปรับแบบโครงสร้างฐานรากและเตรียมความพร้อมสำหรับการก่อสร้าง บ้านใหม่ 39 หลัง พร้อมระบบสาธารณูปโภคและสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการอยู่อาศัย เพื่อให้ครัวเรือนเป้าหมายสามารถมีบ้านที่มั่นคง ปลอดภัย และสามารถดำรงชีวิตอยู่ในเมืองได้อย่างมีศักดิ์ศรี
คลองแม่ข่า
“แม่ข่าโมเดล” จากการแก้ปัญหาบ้าน สู่การฟื้นฟูเมืองโดยชุมชน
คลองแม่ข่าเป็นลำน้ำสายสำคัญของจังหวัดเชียงใหม่ มีความยาวประมาณ 31 กิโลเมตร และไหลผ่านเขตเทศบาลนครเชียงใหม่ประมาณ 10 กิโลเมตร การขยายตัวของเมืองในช่วงที่ผ่านมา ส่งผลให้พื้นที่ริมคลองเผชิญทั้งปัญหาความไม่มั่นคงด้านที่ดินและที่อยู่อาศัย ปัญหาสภาพแวดล้อม รวมถึงคุณภาพน้ำและคุณภาพชีวิตของประชาชน
จากการสำรวจและจัดทำข้อมูลร่วมกัน พบชุมชนที่ประสบปัญหาความไม่มั่นคงด้านที่อยู่อาศัยจำนวน 20 ชุมชน สามารถจัดเก็บข้อมูลได้ 1,822 ครัวเรือน นำไปสู่การพัฒนาแนวทาง “แม่ข่าโมเดล” ที่เชื่อมโยงการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยเข้ากับการฟื้นฟูคลองและการพัฒนาเมือง โดยมีจังหวัดเชียงใหม่ เทศบาลนครเชียงใหม่ พอช. หน่วยงานภาครัฐ ภาควิชาการ และขบวนองค์กรชุมชนร่วมกันขับเคลื่อน
แนวทางดังกล่าวให้ความสำคัญกับการทำให้ประชาชนที่เคยประสบปัญหาความไม่มั่นคงด้านที่อยู่อาศัยสามารถเข้าถึงที่ดินและที่อยู่อาศัยที่เหมาะสม ขณะเดียวกันชุมชนต้องมีส่วนร่วมในการดูแลพื้นที่สาธารณะ สิ่งแวดล้อม และคลองแม่ข่า เพื่อให้การพัฒนาที่อยู่อาศัยเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาเมืองเชียงใหม่ในระยะยาว
ปี 2569 เดินหน้า 3 พื้นที่ 239 ครัวเรือน
ในปี 2569 กำหนดพื้นที่เป้าหมายเพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาที่อยู่อาศัยให้เกิดผลเป็นรูปธรรม 3 พื้นที่ รวม 239 ครัวเรือน ได้แก่ พื้นที่หลังแขวงเม็งราย 39 ครัวเรือน ชุมชนกำแพงงาม 140 ครัวเรือน และชุมชนหัวฝาย 60 ครัวเรือน
พื้นที่หลังแขวงเม็งรายถือเป็นพื้นที่ที่มีความก้าวหน้าสำคัญ เนื่องจากสามารถเชื่อมโยงการจัดการที่ดิน การรวมกลุ่มของผู้เดือดร้อน การออมทรัพย์ การจัดตั้งสหกรณ์ และการวางแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยเข้าด้วยกัน จนนำไปสู่การเตรียมก่อสร้างบ้านใหม่สำหรับ 39 ครัวเรือน
ขณะเดียวกัน ขบวนองค์กรชุมชนในพื้นที่คลองแม่ข่ายังคงดำเนินการจัดทำข้อมูลครัวเรือน ส่งเสริมการออมทรัพย์ และจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยอย่างต่อเนื่อง โดยชุมชนกำแพงงามและชุมชนหัวฝายอยู่ระหว่างการพัฒนาแนวทางจัดการที่ดินและที่อยู่อาศัยให้สอดคล้องกับบริบทเฉพาะของพื้นที่ ทั้งในด้านการอนุรักษ์โบราณสถาน สิทธิการใช้ประโยชน์ที่ดิน การพัฒนาภูมิทัศน์ และการอยู่ร่วมกับระบบนิเวศคลองแม่ข่าอย่างสมดุล
บูรณาการ “แผนเมือง–แผนชุมชน” ให้คนรายได้น้อยมีที่ยืนในเมือง
กระทรวง พม. ให้ความสำคัญกับการสร้างความมั่นคงด้านที่ดินและที่อยู่อาศัยแก่ผู้มีรายได้น้อยและกลุ่มเปราะบาง โดยมุ่งบูรณาการความร่วมมือระหว่างจังหวัดเชียงใหม่ เทศบาลนครเชียงใหม่ พอช. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อเชื่อมโยงแผนพัฒนาของเมืองเข้ากับแผนพัฒนาของชุมชน ให้การแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยดำเนินไปพร้อมกับการพัฒนาอาชีพ สวัสดิการชุมชน สิ่งแวดล้อม และการสร้างความเข้มแข็งขององค์กรชุมชน
แนวทางสำคัญคือการทำให้ประชาชนเป็น “เจ้าของการพัฒนา” ไม่ใช่เพียงผู้รับประโยชน์จากโครงการ โดยชุมชนมีส่วนร่วมตั้งแต่การจัดทำข้อมูล การวางแผน การออกแบบที่อยู่อาศัย การออมและบริหารจัดการระบบทุน ตลอดจนการดูแลชุมชนและสิ่งแวดล้อมร่วมกัน เพื่อให้ความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยนำไปสู่ความมั่นคงด้านคุณภาพชีวิตในระยะยาว
ภายหลังเสร็จสิ้นกิจกรรม รัฐมนตรีว่าการกระทรวง พม. พร้อมคณะ ลงพื้นที่เยี่ยมชมชุมชนหัวฝายและพื้นที่พัฒนาภูมิทัศน์ริมคลองแม่ข่า เพื่อรับทราบสภาพพื้นที่และแนวทางการพัฒนาที่อยู่อาศัยควบคู่กับการฟื้นฟูคลอง
การขับเคลื่อน “แม่ข่าโมเดล” จึงไม่ได้มีเป้าหมายเพียงการสร้างบ้านใหม่ แต่เป็นการสร้างความมั่นคงให้กับคน สร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน และสร้างระบบความร่วมมือในการพัฒนาเมือง โดยเชื่อมโยงพลังของชุมชน ท้องถิ่น จังหวัด ภาครัฐ และภาคีพัฒนา เพื่อให้ประชาชนผู้มีรายได้น้อยสามารถดำรงชีวิตอยู่ในเมืองได้อย่างมีศักดิ์ศรี มีความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัย และมีส่วนร่วมในการพัฒนาเชียงใหม่ให้เป็นเมืองน่าอยู่สำหรับคนทุกกลุ่มอย่างยั่งยืน
