พอช. (สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) เปิดเวทีหารือครั้งสำคัญกับ กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2568 ณ ห้องประชุม 303 ชั้น 3 พอช. เพื่อขับเคลื่อนแนวทางการแก้ไขปัญหาภัยพิบัติต่าง ๆ ทั้งน้ำท่วม ภัยแล้ง ฝุ่นควัน และไฟป่า โดยมุ่งเน้นการยกระดับบทบาทของขบวนองค์กรชุมชนในการจัดการภัยพิบัติด้วยตนเอง สร้างความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อช่วยเหลือประชาชนในพื้นที่เสี่ยงได้อย่างทันท่วงทีและเท่าเทียม
ชุมชนคือแกนหลัก: ยกระดับการจัดการภัยพิบัติและการเข้าถึงสิทธิ
การหารือครั้งนี้เป็นไปในทิศทางของการส่งเสริมให้ชุมชนเป็นกลไกหลักในการรับมือและฟื้นฟูภัยพิบัติ โดยเน้นย้ำประเด็นสำคัญจากผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ ดังนี้
นายวิริยะ แต้มแก้ว
ยกระดับการทำงานและชุดความรู้ โดย นายวิริยะ แต้มแก้ว ผู้ช่วยผู้อำนวยการ กล่าวว่า ปัญหาภัยพิบัติเป็นความเดือดร้อนสำคัญของประชาชน จึงต้องมีการยกระดับการทำงานร่วมกับหน่วยงาน พัฒนาชุดความรู้ และหลักสูตรในการจัดการในพื้นที่ พร้อมผลักดันเชิงนโยบายสาธารณะ และสร้างความร่วมมือเพื่อให้ความช่วยเหลือประชาชนได้ทันท่วงที
นายยุทธพงษ์ เขื่อนเมือง
ผลักดันเชิงนโยบายและสิทธิของประชาชน โดย นายยุทธพงษ์ เขื่อนเมือง ผู้ช่วยผู้อำนวยการ เสนอให้ร่วมผลักดันนโยบายรัฐเกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำ ระบบการแจ้งเตือนชุมชน เพื่อลดความเสียหายให้เหลือน้อยที่สุด นอกจากนี้ยังต้องผลักดันให้ประชาชนในพื้นที่เสี่ยงสามารถเข้าถึงการช่วยเหลือได้อย่างเท่าเทียม
นายโชติพงษ์ สุขเกษม
สร้างกลไกขับเคลื่อนใน 5 ภูมิภาค โดย นายโชติพงษ์ สุขเกษม หัวหน้างานปฏิบัติการชุมชน ระบุว่า พอช. จะหนุนเสริมขบวนองค์กรชุมชนให้จัดการปัญหาภัยพิบัติด้วยตนเอง สร้างกลไกในระดับจังหวัดและระดับภาค โดย พอช. ได้จัดตั้ง คณะอนุกรรมการการป้องกันภัยพิบัติ เพื่อเป็นกลไกขับเคลื่อนงานในพื้นที่ทั้ง 5 ภูมิภาค สร้างพื้นที่การจัดการโดยภาคประชาชน และจัดทำแผนรับมือร่วมกับหน่วยงาน
แนวทางและเครื่องมือสำคัญในการขับเคลื่อนงาน
จากการหารือ ได้มีการกำหนดแนวทางการขับเคลื่อนงานในหลายมิติ โดยมี ดังนี้
- พัฒนาที่อยู่อาศัยและสิ่งแวดล้อม:โครงการบ้านมั่นคงภัยพิบัติ สำนักพัฒนาที่อยู่อาศัยเมืองและชนบท จะสนับสนุนโครงการนี้ เพื่อช่วยเหลือประชาชนในพื้นที่เสี่ยง ให้มีการสำรวจข้อมูลชุมชนและวางแผนปรับปรุงที่อยู่อาศัยให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมและพื้นที่เสี่ยงภัย ที่อยู่อาศัยและแผนรับมือระยะยาว เตรียมที่อยู่อาศัยในช่วงเกิดภัยพิบัติและแผนรับมือของชุมชนในระยะยาว เพื่อให้ประชาชนสามารถอยู่ร่วมกับสิ่งแวดล้อมในพื้นที่เสี่ยงได้
-
- พัฒนาองค์ความรู้และศักยภาพผู้นำชุมชน หลักสูตรจัดการภัยพิบัติโดยชุมชน สำนักพัฒนาผู้นำและนวัตกรรมการพัฒนาชุมชน จะสนับสนุนการพัฒนาองค์ความรู้ ข้อมูล และหลักสูตรเพื่อพัฒนาศักยภาพผู้นำชุมชนในการรับมือ ป้องกัน ก่อน ระหว่าง และหลังเกิดเหตุ แผนฟื้นฟูด้วยขบวนองค์กรชุมชน สร้างองค์ความรู้เพื่อให้ชุมชนสามารถอยู่ร่วมกับปัญหาและจัดการสถานการณ์ความเสี่ยงได้ พร้อมทั้งมีแผนฟื้นฟูโดยขบวนองค์กรชุมชนเอง พัฒนาชุดความรู้ที่หลากหลาย ยกระดับพื้นที่ต้นแบบการจัดการภัยพิบัติ เพื่อขยายผลไปยังพื้นที่อื่น ๆ
- ระบบข้อมูลและการบูรณาการความร่วมมือ ระบบโคพิน (co-pin) คลังสมองชุมชน ส่งเสริมการพัฒนา Project โคพิน (co-pin) ซึ่งเป็นระบบปักหมุดข้อมูลชุมชน ด้วยชุมชน เพื่อชุมชน และเป็นศูนย์กลางข้อมูลชุมชน ระบบนิเวศของท้องถิ่นไทย โดยจะนำร่องปฏิบัติการในพื้นที่ 5 ภาค บูรณาการข้อมูลร่วมกัน พัฒนาระบบและบูรณาการข้อมูลร่วมทั้งระบบ เพื่อเชื่อมโยงกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและสำรวจข้อมูลพื้นที่เสี่ยง
นายสรณัฐ ลือโสภณ
4.การเยียวยาและการฟื้นฟูคุณภาพชีวิต ส่งเสริมการฟื้นฟูอาชีพและพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มคนเปราะบางและผู้เดือดร้อนที่ประสบภัยหลังเกิดเหตุ สนับสนุนการจัดตั้งกองทุนภัยพิบัติของพื้นที่
นายสรณัฐ ลือโสภณ ผู้อำนวยการส่วนสนับสนุนการมีส่วนร่วมกองส่งเสริมการป้องกันสาธารณภัย กล่าวส่งเสริมการทำงานกับกลไก ปภ. ในระดับจังหวัด ให้พื้นที่เกิดการเชื่อมโยงการทำงานกันในระดับอำเภอ และระดับจังหวัด พร้อมทั้งเชื่อมโยงในระดับท้องถิ่น ประชาชนในพื้นที่ร่วมด้วย ส่งเสริมปฏิบัติการในพื้นที่ตำบล ประสานภาคีหน่วยงานในการป้องกัน และบรรเทา ช่วยเหลือฟื้นฟูสาธารณภัย เพื่อร่วมมือกับหนว่ยงานที่เกี่ยวข้องหารือดำเนินการร่วมจัดทำแผนป้องกันโดยชุมชน และออกแบบแนวทางการช่วยเหลือ ฟื้นฟู และหนุนเสริมพื้นที่ ในระยะต่อไป
และนำเสนอการใช้เครื่องมือสนับสนุนการดำเนินงานจากผู้แทนหน่วยงาน Urban Risk Lab เป็นห้องปฏิบัติการวิจัยสหวิทยาการที่ MIT สถาบันเทคโนโลยีแมสซาชูเซตส์ ประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งมีเป้าหมายในการพัฒนาวิธีการและเทคโนโลยีเพื่อการออกแบบเมืองและภูมิภาคให้สามารถรับมือกับภัยพิบัติธรรมชาติและวิกฤตการณ์ต่างๆ ได้ดีขึ้น โดยการผสานการลดความเสี่ยงและการเตรียมพร้อมเข้ากับการออกแบบทางกายภาพ เพื่อสร้างชุมชนที่ยืดหยุ่นและรับมือภัยพิบัติ ซึ่งมีการพัฒนาส่งเสริมProject โคพิน (co-pin) ระบบปักหมุดข้อมูลชุมชน ด้วยชุมชน เพื่อชุมชน
โดยพัฒนาเครื่องมือและแนวทางการพัฒนาศูนย์กลางข้อมูลชุมชน เครือข่ายและระบบนิเวศของท้องถิ่นประเทศไทย
หลังจากนี้ พอช. จะมีการนัดหมายประชุมหารือแผนขับเคลื่อนร่วมกันอีกครั้ง ในวันที่ 3 พฤศจิกายน 2568 กับหน่วยงานภาคีขับเคลื่อน ผู้แทนพื้นที่รูปธรรม 5 ภาค และพื้นที่ชายแดนใต้ เพื่อสานต่อความร่วมมือในการจัดทำแผนป้องกันโดยชุมชน และออกแบบแนวทางการช่วยเหลือ ฟื้นฟูที่ชัดเจนต่อไป
