เชียงใหม่/ น้ำแม่ข่าหรือ ‘คลองแม่ข่า’ มีต้นกำเนิดจากดอยสุเทพ-ดอยปุย ไหลลงสู่ลำห้วยในอำเภอแม่ริม หลอมรวมกับลำน้ำอีกหลายสายกลายเป็นคลองแม่ข่า ไหลผ่านเมืองเชียงใหม่ลงสู่แม่น้ำปิงที่อำเภอหางดง รวมความยาวประมาณ 31 กิโลเมตร แต่การขยายตัวของเมืองเชียงใหม่ตลอดช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมา ทำให้แม่ข่ากลายเป็นคลองที่รับน้ำเสียจากอาคารบ้านเรือน ชุมชน โรงแรม ตลาด สถานประกอบการต่างๆ บางช่วงมีความกว้างเพียง 5 เมตร น้ำในคลองมีสีดำ เน่าเหม็น ตื้นเขิน มีผักตบชวา กอหญ้า มีสิ่งปลูกสร้างรุกล้ำคลอง มีชุมชนต่างๆ ตั้งอยู่ริมคลองแม่ข่าและคลองสาขา จากอำเภอแม่ริม-เทศบาลนครเชียงใหม่-อำเภอหางดง รวมทั้งหมด 43 ชุมชน บางชุมชนตั้งอยู่ในแนวโบราณสถาน เช่น กำแพงเมือง ป้อม คูเมือง ฯลฯ
ขณะเดียวกัน พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ในหลวงรัชกาลที่ 10 ทรงมีพระบรมราโชบายในการพัฒนาฟื้นฟูคลองต่างๆ ที่มีสภาพเสื่อมโทรมให้กลับมาเป็นคลองที่ใสสะอาด มีสภาพแวดล้อมที่ดี เช่น การปรับปรุงคลองเปรมประชากร คลองรอบเมืองในกรุงเทพฯ รวมทั้งคลองแม่ข่าที่เชียงใหม่
เมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2567 พลอากาศเอกสถิตย์พงษ์ สุขวิมล ราชเลขานุการในพระองค์ฯ เป็นประธานในการประชุมติดตามการพัฒนาคลองแม่ข่า โดยมี นายกฤษดา สมประสงค์ ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. และหน่วยงานต่างๆที่เกี่ยวข้องเข้าร่วม ณ เฮือนรับรอง หอประชุมเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา ศูนย์ราชการจังหวัดเชียงใหม่ และได้ลงพื้นที่ บริเวณสะพานระแกง ตําบลช้างคลาน อําเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่
ในการปรับปรุงคลองแม่ข่า พอช. ได้มีการพัฒนาทางด้านกายภาพและคุณภาพชีวิต ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาพื้นที่คลอง การท่องเที่ยว และการพัฒนาที่อยู่อาศัย ซึ่งมีแนวคิดในการปรับปรุงบ้านให้มั่นคงแข็งแรง รวมถึงการส่งเสริมกิจกรรมให้กับชุมชน จากผลความคืบหน้าในประเด็นการพัฒนาคลองแม่ข่าทั้งเรื่องการจัดการระบบน้ำเสีย จัดทำฝาย พัฒนาการท่องเที่ยว และการพัฒนาที่อยู่อาศัยและคุณภาพชีวิตของชุมชนแล้ว ให้วันนี้การพัฒนาคลองแม่ข่าเกิดการเปลี่ยนแปลงจากความร่วมมือร่วมใจของทุกภาคส่วน โดยขอให้ทุกหน่วยได้เร่งขับเคลื่อนเพื่อทำให้ตอบโจทย์การแก้ไขปัญหาของพี่น้องประชาชนในเรื่องต่าง ๆ ที่เป็นหัวใจสำคัญ
นายกฤษดา สมประสงค์ ผู้อำนวยการ พอช. ได้รายงานความคืบหน้าการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาด้านที่อยู่อาศัยคลองแม่ข่าด้วยกระบวนการมีส่วนร่วม โดย พอช. ร่วมกับภาคีเครือข่าย อาทิ เทศบาลนครเชียงใหม่ ร่วมกับขบวนองค์กรชุมชนเมืองเชียงใหม่ ได้ดำเนินโครงการแก้ไขปัญหาด้านที่อยู่อาศัยในพื้นที่คลองแม่ข่าและลำน้ำสาขาเขตเทศบาลเมืองเชียงใหม่ จ.เชียงใหม่ เพื่อประสานความร่วมมือจากภาคส่วนต่างๆทั้งภาครัฐ เอกชน ประชาสังคม และคนในชุมชน ร่วมขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาด้านความมั่นคงในที่ดินที่อยู่อาศัยและการพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนในพื้นที่คลองแม่ข่า
ในการสำรวจที่อยู่อาศัยจำนวนชุมชนที่ตั้งบ้านเรือนอยู่บริเวณคลองแม่ข่าและลำน้ำสาขา มีปัญหาด้านความไม่มั่นคงในที่อยู่อาศัยทั้งหมด 20 ชุมชน แบ่งเป็นผู้อยู่อาศัยริมคลองแม่ข่า 7 ชุมชนประมาณ 769 หลังคาเรือน และคลองสาขา 14 ชุมชน (มีชุมชนฟ้าใหม่ที่มีที่อยู่อาศัยทั้งริมคลองแม่ข่าและลำน้ำสาขา) โดยในการพัฒนามีแนวทางการแก้ไขปัญหาภายใต้แผนแม่บทฯ ด้านที่อยู่อาศัย มี 2 รูปแบบ คือ 1) การปรับปรุงหรือก่อสร้างใหม่ในที่ดินเดิมทั้งในที่ดินราชพัสดุและที่ดินสาธารณะ ผ่านรูปแบบการขอใช้ประโยชน์ที่ดินและการขอเช่าที่ดินในระยะยาว และ 2) ย้ายไปหาที่ดินใหม่รองรับในกรณีที่ไม่สามารถอยู่ในที่ดินเดิมได้ โดยในการแก้ปัญหาด้านที่อยู่อาศัย พอช.ได้ดำเนินการจัดทำข้อมูลและร่วมกับคณะทำงานฯ ระดับจังหวัดศึกษาความเป็นไปได้ในการแก้ปัญหาที่อยู่อาศัย โดยมีแนวทางในการขับเคลื่อนงานในหลายรูปแบบ
