ณ ตำบลแม่โถ อำเภอแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน
ตำบลที่ชุมชนและองค์กรชุมชนมีการจัดการทรัพยากรอาหาร (วังปลาแม่โถ) ตามวิถีวัฒนธรรมปกาเกอะญอ ศาสนา ความเชื่อ สู่การสร้างการเรียนรู้ให้เด็กเยาวชน และการขยายผลสู่ชุมชนใกล้เคียงอย่างเข้มแข็ง
“ถ้าเราไม่ทำแบบนี้ ในอนาคตธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมก็จะสูญหาย ไม่เหลือให้ลูกหลาน” นี่คือความกังวลของคนในชุมชนตำบลแม่โถ อำเภอแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ที่พยายามร่วมกันปกป้องอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ดูแลพื้นที่ป่า แหล่งอาหารตามธรรมชาติของคนในชุมชน บนความสัมพันธ์แบบภูมิปัญญาท้องถิ่น คน ธรรมชาติ และความเชื่อ
เมื่อวันที่ 3 สิงหาคม 2565 ทีมภาคีวิชาการของภาคเหนือ ได้แก่ นายธนันชัย มุ่งจิต (นักวิชาการอิสระ) นายกิตติศัพท์ วันทา (นักวิชาการอิสระ) และนายฐาปนพงค์ กัณฑศรีมา (นักวิชาการอิสระ) ได้ลงพื้นที่ทำกระบวนการถอดองค์ความรู้การพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง ประจำปี พ.ศ.2565 โดยทางสำนักพัฒนานวัตกรรมชุมชนจัดการความรู้และสื่อสาร และสำนักงานภาคเหนือ ร่วมลงพื้นที่เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งในกระบวนการถอดองค์ความรู้การขับเคลื่อนการพัฒนา เพื่อศึกษารูปแบบและองค์ประกอบของรูปธรรมการพัฒนาที่เข้มแข็งของชุมชนแห่งนี้
หัวใจหลักของการพัฒนาที่เกิดขึ้น คือ การใช้ศาสนาและความเชื่อเป็นเครื่องมือในการรวมใจ รวมคน ผ่านกระบวนการและพิธีกรรมทางความเชื่อทางศาสนาคริสต์ในการบวชปลา บวชป่า และการเข้าโบสถ์ทุกอาทิตย์ที่ได้มีการเผยแพร่ แทรกเนื้อหาในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติไว้ด้วย เนื่องด้วยตำบลแม่โถเป็นพื้นที่อยู่ต้นน้ำ ดังนั้นจึงต้องมีการรักษาทรัพยากรดังกล่าวไว้เป็นสำคัญ จนก่อเกิดกติการ่วมกันของคนในตำบลแม่โถ เพราะเล็งเห็นว่านับแต่หลังปี 2533 เป็นต้นมา เริ่มเห็นได้ว่าจำนวนปลาลดลง เนื่องจากมีคนเข้ามาอยู่อาศัยในชุมชนมากขึ้น เบียดเบียนพื้นที่ธรรมชาติ อีกทั้งยังมีการตัดถนนเข้ามาในพื้นที่จึงทำให้การเคลื่อนย้ายคนเข้ามาในพื้นที่สะดวกมากขึ้น
อีกทั้งเมื่อก่อนคนในชุมชนสามารถเอามือเปล่าจับปลาในน้ำได้เลย ซี่งบ่งบอกถึงปริมาณความสมบูรณ์ของปลาในน้ำ แต่การปรับเปลี่ยนวิถีการเกษตรทำให้เกิดผลกระทบต่อทรัพยากรในพื้นที่ มีการใช้ประโยชน์จากคนบางกลุ่ม (ม้ง) ที่รุกเข้ามาใช้ประโยชน์จากป่ามากขึ้น ดังนั้นจึงได้วางกติกาของชุมชนจัดทำวังปลาขึ้น เพื่ออนุรักษ์เขตวังปลา บนสายน้ำที่ไหลผ่านชุมชนกว่า 8 กิโลเมตร ที่มีข้อตกลงร่วม มีกฎเกณฑ์กติกา และบทลงโทษให้ทุกคนในชุมชนได้ยึดถือปฏิบัติร่วมกัน ซึ่งมีหน่วยงานต่างๆ ในพื้นที่ ให้การสนับสนุน
กระบวนการดังกล่าวของชุมชนนอกเหนือจากการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สร้างระบบนิเวศต่อที่เกื้อหนุนต่อระบบดูแลวังปลา และที่สำคัญคือการสร้างความมั่นคงทางอาหารให้กับคนในตำบลแม่โถและตำบลใกล้เคียง อย่างมีส่วนร่วมของคนในชุมชน และนี่เป็นเพียงเรื่องราวส่วนหนึ่งของประเด็นนำมาแลกเปลี่ยน พูดคุย ถกแถลงและตรวจสอบข้อมูลร่วมกัน ของผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในข้อมูลต่างๆ บนประวัติศาสตร์เส้นทางการพัฒนาในตำบลแม่โถกว่า 20 ชีวิตเมื่อวันที่ 3 สิงหาคม 2565 ด้วยกระบวนการการถอดองค์ความรู้ในการพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง ต้องการชี้ให้เห็นถึงรูปแบบและองค์ประกอบของการขับเคลื่อนงานพัฒนาของพื้นที่ ซี่งจะสามารถติดตามความน่าสนใจของเนื้อหาและรายละเอียดทั้งหมดของกระบวนการพัฒนาของพื้นที่ประวัติศาสตร์แห่งนี้ได้ โดยจะเผยแพร่ในช่วงเดือนกันยายน 2565 ที่จะถึงนี้…โปรดติดตาม
สำนักพัฒนานวัตกรรมชุมชนจัดการความรู้และสื่อสาร
