ณ ตำบลเมืองปอน อำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน
ความห่างไกลของพื้นที่ไม่ใช่ปัญหา เพราะเห็นร่องรอยการพัฒนาที่เข้ามาถึง “ทำไมถึงได้ไกลและเดินทางลำบากแบบนี้” นี่อาจเป็นคำถามแรกของใครก็ตามที่ได้เดินทางเข้ามาถึงหมู่บ้านมะหินหลวง ตำบลเมืองปอน อำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน บนพื้นที่ห่างไกลท่ามกลางหุบเขา โอบล้อมรอบด้วยบรรยากาศของม่านหมอก ได้มีเรื่องราวการพัฒนาของคนในชุมชนกะเหรี่ยงที่ร่วมกันปกป้องทรัพยากร ดำเนินวิถีชีวิตเกษตรกรรมด้วยการทำไร่หมุนเวียน และการอนุรักษ์พันธุ์ข้าวกว่า 13 สายพันธุ์ที่ชาวหมู่บ้านมะหินหลวง ได้ร่วมกันอนุรักษ์และรักษาไว้ด้วยระบบ “ธนาคารข้าว” และอีกหนึ่งเรื่องราวดีๆ ที่เกิดขึ้นในชุมชนแห่งนี้ คือ การเข้าถึงงานพัฒนาผ่านการสนับสนุนของสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) ทั้งการสนับสนุนโครงการบ้านพอเพียงชนบทที่เข้ามาสร้างการเปลี่ยนแปลงด้านความมั่นคงในที่อยู่อาศัยให้กับคนในชุมชน และการสนับสนุนโครงการคุณภาพชีวิตที่เข้ามาส่งเสริมยกระดับคุณภาพชีวิตเพื่อให้เกิดการกินอยู่ที่ดีได้บนวิถีของตนเอง
ดังนั้นเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2565 ทางทีมภาคีวิชาการของภาคเหนือ ได้แก่ นายธนันชัย มุ่งจิต (นักวิชาการอิสระ) นายกิตติศัพท์ วันทา (นักวิชาการอิสระ) และนายฐาปนพงค์ กัณฑศรีมา (นักวิชาการอิสระ) ได้ลงพื้นที่ทำกระบวนการถอดองค์ความรู้การพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง ประจำปี พ.ศ.2565 โดยทางสำนักพัฒนานวัตกรรมชุมชนจัดการความรู้และสื่อสาร และสำนักงานภาคเหนือ ร่วมลงพื้นที่เข้าร่วมในกระบวนการดังกล่าว เพื่อทำการถอดองค์ความรู้การขับเคลื่อนการพัฒนาในพื้นที่ ภายใต้บริบทของวิถีวัฒนธรรมชุมชนชาวกะเหรี่ยง ที่นับถือศาสนาแตกต่างกัน 3 กลุ่ม ได้แก่ ศาสนาคริสต์นิกายคาทอลิก ศาสนาคริสต์นิกายโปรเตสแตนส์ และศาสนาพุทธ แม้ความเชื่อทางศาสนาต่างกันแต่มีจุดมุ่งหมายเดียวกันคือการสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน
ภายใต้วิถีวัฒนธรรมกะเหรี่ยง ที่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมด้วยการทำไร่หมุนเวียน มีการปลูกข้าวที่มีเป้าหมายนอกจากการเลี้ยงชีพแต่ยังเป็นการอนุรักษ์พันธุ์ข้าวของชุมชนกว่า 13 สายพันธุ์ ด้วยการบริหารจัดการทั้งปริมาณและเมล็ดพันธุ์ในรูปแบบธนาคารข้าว บนพื้นฐานประวัติศาสตร์ของชุมชนที่มีความท้าทายจากการพัฒนาจากภายนอกที่เข้ามาถึงชุมชน ส่งผลกระทบเปลี่ยนแปลงวิธีการดำเนินชีวิตของคนต่างวัย ไม่ว่าจะในรูปแบบการดำเนินชีวิตและวิธีคิดโดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ซึ่งเป็นวัยแรงงานในชุมชนที่ขาดหายไป และห่างหายจากการทำเกษตรกรรม ประเด็นดังกล่าวเป็นเรื่องท้าทายต่อความเข้มแข็งของชุมชน และจะมีแนวทางในการรับมือกับความท้าทายดังกล่าวอย่างไร เป็นโจทย์ที่คนในชุมชนต้องร่วมกันวางแผน
จากที่กล่าวมาเป็นเพียงส่วนหนี่งของสาระที่ถูกหยิบยกขึ้นมาพูดคุย ภายใต้เป้าหมายของกระบวนการการถอดองค์ความรู้ในการพัฒนาตำบลต้นแบบนวัตกรรมชุมชนเข้มแข็ง กรณีศึกษาบ้านมะหินหลวง ตำบลเมืองปอน อำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน ที่ต้องการชี้ให้เห็นถึงรูปแบบและองค์ประกอบของการขับเคลื่อนงานพัฒนาที่เข้มแข็งของพื้นที่ ซี่งจะสามารถติดตามความน่าสนใจของเนื้อหาและรายละเอียดของกระบวนการพัฒนาของพื้นที่ประวัติศาสตร์แห่งนี้ได้ โดยจะเผยแพร่ในช่วงเดือนกันยายน 2565 ที่จะถึงนี้…โปรดติดตาม
