สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน / วันนี้ 17 มีนาคม 2565 เวลา 09.00 น. สำนักพัฒนานวัตกรรมชุมชนจัดการความรู้และสื่อสาร ได้จัดเวทีระดมความคิดเห็นและข้อเสนอแนะเพื่อวางทิศทาง (ร่าง) แผนวิจัยฯ เป็นครั้งที่ 3 “การสื่อสารงานพัฒนาและการสื่อสารสู่สาธารณะ” โดยมีผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ พอช. ภาคีผู้เชี่ยวชาญด้านการสื่อสาร เข้าร่วมประชุม กว่า 18 คน ณ ห้องประชุม 304 ชั้น 3 สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน(องค์การมหาชน) และผ่านระบบ Zoom meeting
นายสยาม นนท์คำจันทร์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน กล่าวเปิดการประชุมและกล่าวถึงวัตถุประสงค์ของการจัดทำแผนฯ ระยะ 5 ปี ว่า เพื่อให้การสื่อสารของ พอช.สามารถสื่อสารสู่ธารณะ มีแผนการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ ที่ผ่านมาเป็นเพียงแผน 1 ปี และเป็นแผนปฎิบัติการเป็นหลัก การจัดทำแผน 5 ปีทำให้ พอช. มีทิศทางที่ชัดเจนมากขึ้น
พอช.ได้ดำเนินงาน โครงการที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลอง บ้านมั่นคง บ้านพอเพียง กองทุนสวัสดิการชุมชนทั่วประเทศ และมีงานที่ทำตามนโยบาย โดยมุ่งแก้ไขปัญหาคุณภาพชีวิตของประชาชน ปัจจุบันพอช.ก้าวสู่ปีที่ 22 บางอย่างต้องปรับเปลี่ยนให้เท่าทันสถานการณ์ ซึ่งการจัดทำแผนฯ ในวันนี้ ทาง พอช. จะได้นำความคิดเห็นจากทุกท่านไปพัฒนาเป็นแผนระยะ 5 ปีของ พอช.ต่อไป
นับว่าเป็นโอกาสดีที่ พอช. ได้รับความกรุณาจากผู้เชี่ยวชาญและมีประสบการณ์ด้านการทำงานสื่อสารที่หลากหลาย ได้แก่ คุณสุวัฒน์ คงแป้น อดีตหัวหน้าสำนักพัฒนานวัตกรรมชุมชนจัดการความรู้และสื่อสาร ปัจจุบันเป็นสภาผู้ชมผู้ฟังของสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส และสภาองค์กรชุมชน จ.พัทลุง คุณประสาน อิงคนันท์ ผู้ก่อตั้งบริษัทบุญมีฤทธิ์ มีเดีย รู้จักกันดีในนามเจ้าของเพจมนุษย์ต่างวัย และเป็นโปรดิวเซอร์รายการคนค้นคน กบนอกกะลา คุณประพจน์ ภู่ทองคำ นักประชาสัมพันธ์และผู้จัดรายการวิทยุ “พลังชุมชน” ผุู้้คร่ำหวอดในวงการสื่อ และทำงานใกล้ชิดกับ พอช. มาอย่างยาวนาน คุณธนพล เลิศธนาผล ผู้ช่วยผอ.ศูนย์สื่อสารวาระทางสังคมและนโยบายสาธารณะ สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส โปรดิวเซอร์สารคดีคนจนเมือง คุณอุดมศรี ศิริลักษณาพร อดีตผู้ช่วยผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน ผศ.ภีรกาญจน์ ไค่นุ่นนา คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี คุณสุพัฒนุช สอนดำริห์ ผู้อำนวยการสำนักสื่อสารการตลาดเพื่อสังคม สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) คุณเจริญลักษณ์ เพชรประดับ กรรมการผู้จัดการ บริษัท อีสานบิซ จำกัด สื่อพื้นถิ่นพื้นที่ ที่จับงานด้านพัฒนาชุมชนมาอย่างยาวนาน คุณวลัยลักษณ์ ชมโนนสูง สำนักเครือข่ายและการมีส่วนร่วมสาธารณะ สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส นักข่าว วิทยากรที่มีประสบการณ์การทำงานกับ พอช.และเครือข่ายภาคีชุมชน และ คุณประสงค์ เลิศรัตนวิสุทธิ์ ผู้อำนวยการบริหารสถาบันอิศรา มีประเด็นและข้อเสนอแนะดังนี้
ช่วงระดมความคิดเห็น ทิศทาง ข้อเสนอแนะ (ร่าง) แผนพัฒนาการสื่อสาร 5 ปี (พ.ศ. 2566 – 2570) จากผู้เชี่ยวชาญด้านการสื่อสาร
สุวัฒน์ คงแป้น อดีตหัวหน้าหน้าสำนักพัฒนานวัตกรรมชุมชนจัดการความรู้และสื่อสาร
คุณสุวัฒน์ คงแป้น ได้ให้ข้อเสนอแนะว่า งานสื่อสารของพอช.ถ้าดูจากพัฒนาการจะเห็นว่าสอดคล้องกับความต้องการของยุคสมัย มีความเปลี่ยนแปลงในแต่ละยุค ในปัจจุบันต้องยอมรับว่า พอช. มีข้อจำกัดในหลายเรื่อง อย่างไรก็ตามสิ่งที่ พอช.ต้องทำคือการวิเคราะห์เป้าหมายให้ชัดเจนซึ่งมีประเด็นหลักๆ 2 เรื่องควบคู่กันไป 1) ใช้การสื่อสารไปสร้างความเข้มแข็งกับชุมชน 2)ใช้การสื่อสารไปกระทุ้งนโยบาย ส่วนตัวคิดว่า ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาเป้าหมายไม่ค่อยชัด จากนั้นมุ่งเน้นมาที่เนื้อหาว่าต้องการจะอะไรและนำไปสู่การออกแบบกิจกรรมต่อไป กิจกรรมต้องมีส่วนกระทุ้งรัฐบาลให้สนใจ เป็นกลยุทธ์ที่ พอช.เคยทำสำเร็จในการดึงรัฐบาลให้มาสนับสนุนสิ่งที่ พอช.คิด เป็นการชี้นำทางความคิดรูปแบบหนึ่ง
ประสาน บุญมีฤทธิ์ ประธานบริษัทบุญมีฤทธิ์ มีเดีย จำกัด
คุณประสาน บุญมีฤทธิ์ ได้ให้คำแนะนำว่าต้องเห็นเป้าหมายของพอช.ก่อนว่า มีเป้าหมายอย่างไร มีทิศทางที่จะสื่อสารในประเด็นอะไร เพราะหากยังไม่มี จะออกแบบยากสักหน่อย เช่น 3-5 ปี ต้องการสื่อสารอะไร ยกตัวอย่าง ต้องการสื่อสารให้ พอช.เป็นที่รู้จักในวงกว้าง หรือต้องการสร้างการเปลี่ยนแปลง จะมีการวางแผนออกแบบต่างกันเพราะเป้าหมายต่างกัน และ พอช. ไม่ต้องทำเองทุกเรื่องการเชื่อมโยงภาคีเครือข่ายสื่อเป็นสิ่งสำคัญ แต่ประเด็นที่จะสื่อสารนั้นต้องแหลมคม และส่งต่อให้ภาคี ถ้าเขาเอาประเด็นนี้ไปทำ ประหยัดทั้งเงิน ทั้งเวลา และยังได้ช่องทางเผยแพร่เพิ่มขึ้นอีกด้วย
คุณประพจน์ ภู่ทองคำ กล่าวว่า การ Balancing บทบาทของพอช. เป็นสิ่งสำคัญเพราะส่วนหนึ่่งเป็นองค์กรรัฐ แต่ พอช. ต้องเป็นปากเสียงและทำงานกับพี่น้ององค์กรชุมชน ถือว่าเป็นความยาก ที่จะต้องงานทำให้เกิดความสมดุลได้ ที่ผ่านมา พอช.มีจุดเด่น คือการทำงาน Area base ช่วงเริ่มต้น ตอนหลัง พอช.ไปนำเสนอแบบ Issue base ต้องให้ชัดเจนว่า จะเสนอ Area base หรือ Issue base หากทำให้ชัดจะเป็นต้นแบบในการจัดการตนเอง ต้องเปิดแนวคิด เปิดใจรับสิ่งใหม่ๆ ตลอดเวลา ในมุมมองของเรา คนหน้างานเราอาจจะคิดว่าเราทำดีที่สุดแล้ว แต่อาจจะไม่ใช่ในมุมมองคนอื่น ต้องมีวง Think Tank เป็นมันสมองจุดประกายให้โดดเด่นมากขึ้น สิ่งที่น่าสนใจในปัจจุบัน เช่น เรื่องสังคมสูงวัย การทำงานขององค์ประกอบของคนสามวัย ทำงานร่วมกัน เด็ก คนทำงาน คนสูงวัย การท่องเที่ยวชุมชน ของดีแต่ละชุมชน การนำเสนอเรื่องที่เข้าใจยากและไม่ดึงดูผู้ชมมีกลวิธีการดำเนินเรื่องและการนำเสนอ เช่น ผู้นำองค์กรชุมชนบางคนมีฝีมือในการทำอาหาร อาจจุะเริ่มต้นด้วยเรื่องแบบนี้ที่เข้าใจง่ายแล้วค่อยโยงไปเรื่องสภาองค์กรชุมชน เป็นต้น
คุณธนพล เลิศธนาผล ผู้ช่วยผู้อำนวยการศูนย์สื่่อสารวาระทางสังคมและนโยบายสาธารณะ สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส กล่าวว่า ขออนุญาตยกตัวอย่างการทำ สารคดีคนจนเมือง ทีมงานมีเป้าหมายในการทำสารคดีอยู่แล้ว มีงานวิจัยรองรับ เป้าหมายคือต้องการสื่อสารเพื่อการเปลี่ยนแปลง ไม่ยัดเยียดข้อมูล ไม่สั่งสอนคนดู และพฤติกรรมของคนดูนั้นขอบเรื่องดราม่า กลุ่มเป้าหมายกับทีมงานคุยกันเยอะมากเพื่อทำข้อมูล ประเด็นเหล่านี้ เปิดพื้นที่ให้คนดูไปถกเถียงกันต่อ เราจึงต้องมีทีมงานที่เก็บข้อมูลย้อนหลัง ประเมินกลุ่มเป้าหมายที่ได้ดูสารคดีคนจนเมือง แบ่งออกเป็น 3 ระดับ
1.คนดูเข้าถึงการรับรู้
2.คนดูเริ่มเข้าใจแล้วว่า คนจนเมืองคือใคร
3.เกิดการเปลี่ยนแปลงหรือไม่ อันนี้วัดยาก แต่ระหว่างทางการทำงานนั้น เกิดสิ่งที่เรียกว่า “จักรวาลคนจน” ขึ้น
การทำงานร่วมกับนักวิจัยเรื่องคนจนเมือง ระหว่างทางการทำสารคดี สามารถนำ content ย่อย ไปใช้งานบนแพลตฟอร์ม online อื่นๆ สามารถทำคลิปสั้น ๆ ใช้สื่อสารบน facebook ได้ ทำบนความใน The active ได้
ผศ.ภีรกาญจน์ ไค่นุ่นนา คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี
ผศ.ภีรกาญจน์ ไค่นุ่นนา กล่าวว่าการสื่อสารในยุคปัจจุบัน หากจะประสบความสำเร็จต้องมีความทันสมัย conceptual marketing ต้องดูว่าสถานการณ์ปัจจุบันเป็นอย่างไร ข้อดี ของพอช.คือ มีฐานข้อมูลหลากหลาย สามารถนำมาผลิตงานสื่อได้แต่ต้องตีความภายใต้บริบทปัจจุบัน ภายใต้ข้อถกเถียงของยุคสมัย หากตีความแบบเดิมจะเป็นเหมือนเดิม เรื่องความเหลื่อมล้ำ คนจนเมือง ที่อยู่อาศัย นำเสนอให้มีความทันสมัยมากขึ้น หรือ สภาองค์กรชุมชน สวัสดิการชุมชน หากตีความหมายใหม่ เช่น สภาองค์กรชุมชน เป็นเครื่องมือของชุมชนอย่างไร เช่น covid-19 สภาองค์กรชุมชนมีบทบาทอย่างไร สวัสดิการชุมชนมีบทบาทในการช่วยเหลือประชาชนอย่างไร และควรเปลี่ยนวิธีวัดผลของโครงการจากเรื่องปริมาณเป็นเรื่องการมีส่วนร่วมของคน
คุณอุดมศรี ศิริลักษณาพร กล่าวว่าเป้าหมายต้องชัดเจน เป้าหมายของ พอช.คือใคร ผู้กำหนดนโยบาย หน่วยงานภาคี หรือประชาชนทั่วไป คนในโลกยุคใหม่ ดูเรื่องภูมิทัศน์สื่อที่เปลี่ยนแปลงไป หรือลองตั้งเป้าหมายว่า พอช.ยังไม่บรรลุเป้าหมายอะไรบ้าง ใช้งานของ พอช.เป็นตัวตั้งและกำหนดแผนการพัฒนาและงานสื่อสารจะเสริมอย่างไร สิ่งที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือ content ต้องมีการบริหารจัดการ content ที่ดี
คุณประสงค์ เลิศรัตนวิสุทธิ์ กล่าวว่า ไม่เห็นด้วยกับการทำแผนสื่อสาร 5 ปี เพราะยาวมากจนไม่รู้จะเกิดอะไรขึ้นอีก 5 ปี และสื่อใหม่จะเปลี่ยนแปลงอย่างมาก ปัจจุบัน TV Digital real time คนดูน้อยมาก องค์กรสื่ออาชีพหรือวิชาชีพ แนวโน้มจะเป็นองค์กรเล็ก ๆ มากขึ้น และจะเป็นสื่อเฉพาะด้านมากขึ้น ความอยู่รอดของสื่อขนาดใหญ่ยังไม่รู้จะเกิดอะไรขึ้น พฤติกรรมผู้บริโภคเปลี่ยน platform ใหม่ๆ ตอนนี้อีก 5 ปีอาจจะตายไปแล้ว สื่อสิ่งพิมพ์ไม่ต้องสนใจเลยกับการลงค่าโฆษณาจำนวนมาก เพราะเข้าถึงคนได้น้อย สิ่งที่ พอช.ต้องคิดคือ ใครๆ ก็สื่อสารได้ เน้นความคิด ความสามารถของชุมชนในการผลิตสื่อมากกว่าจะเน้นเทคนิค platform เพราะมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา แต่ถ้ามีฐานคิด ไอเดีย ดีๆ ก็สามารถทำได้ พอช.ควรมี platform กลาง ให้ชุมชน หรือคนที่สนใจนำสื่อของตัวเองมาลง เป็นที่รวบรวมแหล่งข้อมูล
“ผมเห็นด้วยกับงานที่ พอช.ทำอยู่ เรื่องนักสื่อสารชุมชน ไม่ต้องหวังพึ่งสื่อหลัก ชาวบ้านสามารถพัฒนาการสื่อสารของเขาได้ จะใช้แพลตฟอร์มอย่างไรแล้วแต่ชุมชนเลือกเอง ผมเสนอให้ พอช. ใช้ website และทุกองค์กร ชุมชน นำมาลงใน website จัดหมวดหมู่ เป็น เมนู เรียนรู้งาน ประชาสัมพันธ์ ไม่ต้องซื้อสื่อ”
คุณสุพัฒนุช สอนดำริห์ กล่าวว่า มีความซับซ้อน พอสมควรในเรื่องการทำงานสือสาร กรณีพอช. อาจจะต้องค่อย ๆ คลี่คลาย เป้าหมายองค์กร กับเป้าหมายการสื่อสาร เป้าหมายอาจจะต้องแยกกัน เรื่องวัตถุประสงค์ หากจะเคลียร์ อาจต้องทำ Work Shop ต่อไปด้วย ในการวางแผนการสื่อสาร ทีมงาน มีความพร้อมแค่ไหน มีงบประมาณอย่างไรที่ใช้ในการสื่อสาร ต้องคิคคู่ขนาดไปด้วยกัน เรื่องกลุ่มเป้าหมาย อาจจะต้องทำวิจัยว่ากลุ่มเป้าหมายคือใคร มีความต้องการแบบไหน และการเปลี่ยนแปลงแนวคิดของกลุ่มเป้าหมายต้องทำอย่างไร สสส.จะให้ความสำคัญกับการทำ case conceptualization มากๆ ว่าเปลี่ยนทัศนคติของกลุ่มเป้าหมายได้หรือไม่เพราะนั้นคือความสำเร็จของสื่อเพื่อการเปลี่ยนแปลง อีกอย่างหนึ่งคือการสร้าง social community จะเป็นฐานของ พอช.ในระยะยาว
เจริญลักษณ์ เพชรประดับ กรรมการผู้จัดการ บริษัท อีสานบิซ จำกัด
คุณเจริญลักษณ์ เพชรประดับ กล่าวว่า บทบาทของพอช.และทิศทางการสื่อสาร หากมองเป้าหมายการทำงานของพอช. ตั้งแต่ปี 2543 ปัจจุบันใช้เวลาพอสมควร พัฒนาการทำงานพอช.ขับเคลื่อนภาคพลเมือง เกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาของประเทศ หากนำไปสังเคราะห์ เชื่อมโยง เรื่องการปฏิรูปประเทศไทย ลดความเหลื่อมล้ำ สร้างความเป็นธรรม โดยเฉพาะงานเศรษฐกิจฐานราก สภาองค์กรชุมน สวัสดิการชุมชน การช่วยเหลือที่อยู่อาศํย เป็นการทำงานกลุ่มคนข้างล่างยังไม่มีหน่วยงานไหนที่ทำลักษณะนี้ ขอชื่อชมบทบาทพอช. ในสถานการณ์ปัจจุบัน พอช.ยังไม่ได้เป็นที่รับรู้ในระดับภูมิภาค หรือวงกว้างมากนัก พอช. ยังสื่อสารงานแยกส่วน เช่น งานบ้าน ก็มีการสื่อสารของงานบ้าน แต่คนไม่จำว่าเป็นงาน พอช. ต้องปรับตรงนี้ brand พอช. ต้องชัด ด้วยความซับซ้อนของสังคมที่มีความหลากหลาย mindset การทำงานต้องเปลี่ยนไปตามสถานการณ์ด้วย ทำให้องค์กรสามารถสื่อสารสร้างความเปลี่ยนแปลง คนใน พอช.ต้องชัดเจนว่า ต้องขับเคลื่อน พอช.ไปสู่การสร้างการเปลี่ยนแปลง สร้างความเหลื่อมล้ำอย่างไร
คุณวลัยลักษณ์ ชมโนนสูง กล่าวว่า มีหลายปัจจัย ในการที่จะวางแผนการสื่อสาร เราต้องรู้ให้ชัดเจนว่า เป้าหมายคืออะไร จุดอ่อนอยู่ตรงไหน concpet ต้องชัดเจน ทำงานคิดเรื่องนี้ให้มาก การเสริมศักยภาพคนต้นเรื่องเป็นสิ่งสำคัญ เพราะเมื่อไหร่ที่เราจะโฆษณาประชาสัมพันธ์ตัวเองจะไม่มีใครฟังเรา เราต้องสื่อสารเรื่องของกลุ่มเป้าหมาย สร้างความรู้สึกร่วมให้เป็น “เรื่องของเรา” จึงจะเกิดผล การ Rebranding เป็นสิ่งที่ พอช.ต้องทำ ยกตัวอย่างงานของ สกสว มีเพจ Research Cafe และย่อยเรื่องยากให้ง่าย ของไทยพีบีเอส มีเพจ “อยู่ดีมีแฮง” ซึ่งปรับเปลี่ยนไปเยอะมาก เราต้องสร้างจุดยืนของเรา และรู้ว่าใครเป็นผู้รับสาร ผลลัพธ์ของการสื่อสารต้องการอะไร การพัฒนาศักยภาพของคนทำงานสื่อเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ต้องมี เช่น ไทยพีบีเอสมีหลักสูตรอบรมจำนวนมากให้พนักงาน การเสริมสร้างแนวคิดและศักยภาพคนทำงานจะทำให้สามารถเปลี่ยนแปลงองค์กร คิดสิ่งทีสร้างสรรค์ ต่อยอดได้ อีกสิ่งที่สำคัญคือการทำร่วมกับภาคีและขยับไปด้วยกัน อีกประการหนึ่งคือสร้างบ้านให้สื่อ แม้เราจะมีเพจมีเฟสแต่สิ่งที่ต้องมีประกอบกันคือ เว็บไซต์ เป็นที่เก็บข้อมูล
ถือว่าเป็นโอกาสและความโชคดีของ พอช. ที่ได้รับฟังข้อเสนอแนะที่ดีและทิศทางที่น่าสนใจในหลายๆ ประเด็น ทาง พอช. จะนำข้อเสนอแนะจากผู้เชี่ยวชาญไปใช้ในการจัดทำแผนพัฒนาวิจัย นวัตกรรมชุมชน จัดการความรู้และการสื่อสารของสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) (พ.ศ. 2566- 2570) แผน 5 ปี เพื่อประโยชน์สูงสุดแก่พี่น้องในชุมชนต่อไป
