“เขาแก้วจัดการตนเองโดยยึดหลักการเอาข้อเท็จจริงของชุมชนเป็นตัวตั้ง
ชาวบ้านชุมชนต้องตระหนักในปัญหาที่พวกเขาประสบอยู่โดยเชื่อว่าปัญหาเหล่านั้น
พวกเขาสามารถจัดการได้ด้วยตนเองด้วยการร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมรับผิดรับชอบ
ผ่านกระบวนเรียนรู้และการมีส่วนร่วม…”
ตำบลเขาแก้ว อำเภอลานสกา จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นตัวอย่างของชุมชนท้องถิ่นที่ผู้คนจัดการปัญหาของตนเองโดยยึดหลักการเอาข้อเท็จจริงของชุมชนเป็นที่ตั้งในการพัฒนา เรียนรู้ ถกปัญหา และหาทางแก้ไข ปี 2553 มีการจัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลเขาแก้ว และต่อมากลุ่มองค์กรต่างๆ ในพื้นที่ได้รวมกลุ่มเพื่อจดแจ้งจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล ซึ่งเป็นพื้นที่กลางของการปรึกษาหารือ ถกปัญหา ร่วมคิด ร่วมวางแผน และการทำข้อมูลของคนในตำบลเขาแก้วพบว่า รายได้ไม่พอกับรายจ่าย ยางราคาไม่ดี มีหนี้สิน ทำให้ต้องออกทำงานนอกบ้าน เพื่อหารายได้เพิ่มมาใช้จ่ายในครอบครัว เมื่อรับรู้ปัญหาและความต้องการของชาวบ้าน คือเรื่องเงินทุนในการประกอบอาชีพเสริมเพื่อสร้างรายได้ให้แก่สมาชิกในตำบล เครือข่ายสภาองค์กรชุมชน ร่วมกับองค์การบริหารส่วนตำบลเขาแก้ว กองทุนสวัสดิการชุมชน และหน่วยงานภาคีที่เกี่ยวข้องได้มีมติว่าให้มีสถาบันการเงินชุมชน เพื่อตอบโจทย์ชุมชนเรื่องการแก้ปัญหาด้านหนี้สิน ด้านอาชีพ และกลุ่มอาชีพในตำบล โดยให้กู้ดอกเบี้ยต่ำ สภาองค์กรชุมชนตำบลเขาแก้วดำเนินกิจกรรมเชื่อมโยง กลุ่ม องค์กรชุมชน ในการบูรณาการทุนในชุมชน
สภาองค์กรชุมชนตำบลเขาแก้ว จึงเริ่มมาคิด และกำหนดแนวทางกันใหม่ โดยนำเอาข้อเท็จจริงของชุมชนเป็นที่ตั้ง มาสู่การพัฒนาผ่านกิจกรรม ประเด็นที่สำคัญดังนี้ สถาบันการเงินชุมชนตำบลเขาแก้ว สวัสดิการชุมชนให้คนในชุมชนร่วมกันจัดให้มีระบบการดูแลช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน การนำเอาวาระการแก้ปัญหาจากรายได้หลักมีความยากลำบาก ก็นำเอา “รายได้รอง” มาวิเคราะห์ วางแผนช่วยแก้ปัญหา จึงเกิดแนวคิดนำของชุมชนที่เหลือกิน เหลือเก็บมาขาย โดยมีตัวชี้วัดความสำเร็จง่ายๆ ว่า “คนเขาแก้ว มีเงินในกระเป๋าเพิ่มขึ้นในลักษณะเศษสตางค์” เพื่อเป็นค่าขนมให้ลูกหลานได้ไปโรงเรียน จนเกิดสวนสร้างบุญตลาดชุมชน และร่วมกันอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเชื่อมโยงกับสถาบันการเงินนำมาสู่การออมต้นไม้เติมสีเขียวให้เขาแก้วเพื่อเป็นบำนาญชีวิต ข้อสรุปสำคัญที่ได้คือ เขาแก้วต้องเป็นชุมชนจัดการตนเองในทุกเรื่องทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม ทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม สุขภาพ เป็นต้น
สภาองค์กรชุมชนมีความเห็นตรงกันว่า ชาวบ้านเขาแก้วจะอยู่ดีกินดีต้องหนี้ลดโดยอาศัยสถาบันการเงินชุมชนเข้ามาช่วยจัดการ โดยต้องใช้ข้อมูล และร่วมกันวิเคราะห์เพื่อร่วมแก้ไขปัญหาของคนในพื้นที่ ประชาชนในชุมชนต้องมีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมและให้ความสำคัญของการรวมกลุ่มต้องให้ความสำคัญกับการพัฒนาคนในทุกกระบวนการ จากการทำงานที่ทุกคนมีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมประชาชนเรียนรู้ ทำความเข้าใจ เปลี่ยนวิธีคิด เปลี่ยนพฤติกรรม กำหนดเป้าหมายร่วมกัน และดำเนินการตามแผนการทำงานที่ทุกคนได้ออกแบบร่วมกัน ประกอบกับมีหน่วยงานภาคีหนุนเสริมตามความต้องการของชุมชนโดยบูรณาการการทำงานร่วมกันเชื่อมโยงเป็นเครือข่ายภายในและนอกพื้นที่ ทั้งในระดับตำบล จังหวัด ภาค ชาติ เช่น กองทุนสวัสดิการชุมชน มีกระบวนการสรุปการทำงาน ติดตามและเรียนรู้เพื่อพัฒนาการทำงานอย่างต่อเนื่อง
