เครือข่ายองค์กรการเงินชุมชนตำบลอ่าวใหญ่ มรดกอันล้ำค่าให้แก่รุ่นลูกรุ่นหลาน

กว่า 100 ปีมาแล้ว ตำบลอ่าวใหญ่  อำเภอเมือง จังหวัดตราด ในสมัยนั้นแต่เดิมเรียกว่า “ตำบลอ่าวญวน” ผู้สูงอายุเล่าว่า ตำบลนี้ตั้งอยู่ริมทะเลซึ่งมีส่วนเว้าเข้ามาในแผ่นดินมากในบริเวณบ้านแหลมเทียน ชาวบ้านจึงได้เรียกว่า “บ้านอ่าวใหญ่” และต่อมาจึงตั้งเป็นตำบลอ่าวใหญ่ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ราบ สลับกับเชิงเขา  มี  6 หมู่บ้าน  มีประชากรกว่า 4,487 คน หรือประมาณ 895 ครัวเรือน ประชากรส่วนใหญ่ในตำบลอ่าวใหญ่มีอาชีพหลัก คือ การทำสวน การทำไร่ ทำนา และรับจ้างทั่วไป

          กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตตำบลอ่าวใหญ่ ได้ก่อตั้งเมื่อวันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2536 มีสมาชิก  119  คน กรรมการ 12 คน ได้รับการสนับสนุนจากกรมการพัฒนาชุมชน เริ่มการดำเนินธุรกิจครั้งแรก จากการระดมทุนถือหุ้น เป็นการออมรูปแบบสัจจะ  ซึ่งเงินร่วมหุ้นในวันก่อตั้ง  63,000 บาท ทุนที่ได้นั้นนำมาดำเนินธุรกิจร้านค้า  “ศูนย์สาธิตการตลาด” ซึ่งธุรกิจที่ว่านี้ดำเนินมาได้เพียง 1 ปี  แต่ผลที่ได้รับ คือ ไม่ดีเท่าที่ควร แต่ก็ยังคงดำเนินงานต่อ  จนกระทั่งไม่สามารถปิดบัญชีได้ในปีที่  3 เกิดภาวะขาดทุนอย่างหนัก และอาจจะต้องปิดตัวลงได้ ส่งผลให้สมาชิกและคณะกรรมการบางคนต่างลาออก และถอนหุ้นคืน สมาชิกบางคนทุจริตการซื้อสินค้า ทำให้กลุ่มได้รับความเสียหายยิ่งกว่าเดิม

          ต่อมาในปี 2540 คณะกรรมการที่เหลือได้ประชุมปรึกษากันว่า จะดำเนินการธุรกิจต่อ หรือจะยกเลิกกิจการทั้งหมด  ตามมติที่ประชุมครั้งนั้น คณะกรรมการที่เหลือ 6  คน  มีความเห็นตรงกันให้ดำเนินการต่อ  แต่เปลี่ยนรูปแบบจากการค้า เข้ามาสู่สินเชื่อให้เงินกู้เพื่อการลงทุนประกอบอาชีพ และได้เริ่มปล่อยเงินให้กู้ ในปี 2540 และได้รู้ว่าผลของการเริ่มธุรกิจในรูปแบบใหม่นั้น ทำให้กลุ่มมีสภาพการเงินที่ดีขึ้น มีสมาชิกเพิ่มขึ้นเนื่องจาก มีความมั่นใจในตัวของคณะกรรมการ และกลุ่มเองไม่ได้มีระเบียบกฎเกณฑ์ที่ทำให้เข้าถึงยากมากนัก นอกจากนั้นทุกคนมีใจที่จะทำงานร่วมกัน

          ปัจจุบันกลุ่มมีสมาชิก  811  คน  มีเงินสมาชิกถือหุ้นรวม  7,834,905 บาท เงินในส่วนอื่นๆ อีก 314,789 บาท  ณ เวลานี้มีเงินทุนหมุนเวียนกว่า 11,236,230  บาท  มีคณะกรรมการ  15  คน ซึ่งทางกลุ่มไม่ได้เปิดธุรกิจเงินกู้ของชุมชนเพียงเพื่อให้กู้เพื่อประกอบอาชีพเท่านั้น แต่ยังช่วยเหลือผู้เดือดร้อนเกี่ยวกับการผลิต เช่น เกษตรกร พ่อค้าแม่ค้า ชาวสวนชาวไร่ เป็นต้น รวมทั้งสมาชิกที่มีปัญหาเรื่องที่ดิน ที่อยู่อาศัย หนี้สินนอกระบบ พาหนะ เป็นต้น

เป้าหมายสำคัญเครือข่ายองค์กรการเงินชุมชน

          เครือข่ายองค์กรการเงินชุมชน ภายใต้การขับเคลื่อนของกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตของตำบล เป็น “องค์กรการเงิน” ที่สามารถให้ความช่วยเหลือกับทุกๆ คนในชุมชนได้ และยังสามารถเป็นทุนให้กับทุกคนในชุมชน ได้นำไปใช้ประโยชน์ เพื่อการประกอบอาชีพที่ยั่งยืน มีที่พักอาศัยเป็นของตนเอง และมีคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น ถึงแม้ว่าจะมีองค์กรที่ช่วยเหลือทางด้านการเงินให้แก่ตำบลกว่า 17 แห่ง มีสถานะการเงินมากกว่า 114 ล้านบาทแล้วก็ตาม ก็ยังไม่สามารถครอบคลุมความต้องการแก่ทุกคนในชุมชนได้ เพราะเหตุนี้ กลุ่มจึงต้องการที่จะตอบสนองความต้องการของคนในชุมชนให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะสามารถทำได้ หากมองย้อนกลับไปสู่อดีตที่เคยพลาดพลั้งแล้วนั้น ก็สามารถตอบได้อย่างภาคภูมิใจได้ว่า “กลุ่มอยู่ได้ เพราะความเข้มแข็งและอดทนของแกนนำที่พร้อมใจกันทำเพื่อคนในชุมชนของตน”

 

เครือข่ายองค์กรการเงินตำบลอ่าวใหญ่

1. กลุ่มออมทรัพย์ตำบลอ่าวใหญ่ ม.1 สมาชิก  811  คน เงินทุนหมุนเวียน  11,236,230   บาท       
2. กองทุนหมู่บ้านอ่าวใหญ่ ม.1 สมาชิก  248  คน เงินทุนหมุนเวียน   2,680,380  บาท   
3. สถาบันการเงินชุมชนบ้านอ่าวใหญ่ ม. 1  สมาชิก  337  คน เงินทุนหมุนเวียน    3,450,000  บาท
4. กลุ่มประมงพื้นบ้านแหลมเทียน ม. 1  สมาชิก  162  คน เงินทุนหมุนเวียน    2,447526   บาท  
5. กลุ่มเกษตรกรทำสวนตำบลอ่าวใหญ่  สมาชิก 12 คน เงินทุนหมุนเวียน     292,000   บาท
6. กลุ่ม อสม. ตำบล  สมาชิก  178  คน เงินทุนหมุนเวียน      710,000   บาท

          7.กลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์  ม.2   สมาชิก  713  คน เงินทุนหมุนเวียน   15,876,042  บาท  

8. กองทุนหมู่บ้านอ่าวช่อ ม. 2  สมาชิก  248  คน เงินทุนหมุนเวียน    2,567,934  บาท
9. กลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์ ม.3 สมาชิก  383  คน เงินทุนหมุนเวียน    7,975,206  บาท  
10. กองทุนหมู่บ้านแหลมหญ้า  ม.3 สมาชิก  123  คน  เงินทุนหมุนเวียน    2,322,830  บาท 
11. กองทุนหมู่บ้านแหลมพร้าว ม.4  สมาชิก  186  คน  เงินทุนหมุนเวียน    2,644,159  บาท
12. กลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์ ม.4  สมาชิก  332  คน  เงินทุนหมุนเวียน   10,232,669  บาท
13. กลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์ ม.5  สมาชิก  655  คน  เงินทุนหมุนเวียน    31,462.869  บาท  
14. กองทุนหมู่บ้านอ่าวขาม ม.5 สมาชิก  244  คน  เงินทุนหมุนเวียน    2,960,600   บาท
15. กองทุนหมู่บ้านแหลมศอก ม.6  สมาชิก  282  คน  เงินทุนหมุนเวียน   11,200,000  บาท
16. สถาบันการเงินชุมชนบ้านอ่าวช่อ ม.2 เงินทุนหมุนเวียน 993,500  บาท 
17. กองทุนเครือข่ายสวัสดิการชุมชนตำบล สมาชิก 2,060  คน เงินทุนหมุนเวียน 10,988,566   บาท

          รวมมีเงินทุนหมุนเวียนทั้งสิ้น  114,629,615  บาท

การบริหารจัดการเครือข่ายองค์กรการเงินตำบลอ่าวใหญ่

          กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตตำบลอ่าวใหญ่ มีการคัดเลือกคณะกรรมการทำงาน 15 คน โดยใช้เงื่อนไขของความดี การตั้งกฎเกณฑ์ในการให้ช่วยเหลือ รวมถึงนโยบายในการดำเนินการช่วยเหลือ สมาชิก และบุคคลที่ไม่ใช่สมาชิก นโยบายที่สามารถยืดหยุ่นได้ในกรณีต่างๆ กฎเกณฑ์ กติกาที่นำไปสู่การปฏิบัติอย่างเคร่งครัดของสมาชิก มีดังต่อไปนี้                                                              

• การเลือกคณะกรรมการ คณะกรรมการแต่ละชุดจะผ่านการเลือกจากสมาชิก 827 คน จนเหลือ 15 คน หลังจากได้คณะทำงานที่ผ่านการเลือกตั้งมาแล้ว จะต้องนำรายชื่อของบุคคลที่ถูกเลือกเข้าสู่การพิจารณาแต่งตั้งในที่ประชุมใหญ่ คณะกรรมการจะมีการผลัดเปลี่ยนหมุนเวียน เพื่อเข้ามาร่วมบริหารในระยะเวลาทุกๆ 2 ปี ซึ่งจะมีการเปลี่ยนแปลงปีละ 7-8 คน อย่างไรก็ตาม ระยะเวลาการทำงานจะขึ้นอยู่กับความสามารถและความซื่อสัตย์ของผู้ถูกเลือกด้วย
• มีการบูรณาการกองทุน โดยเชื่อมโยงกับกลุ่มองค์กรการเงินในชุมชนทั้ง 17 องค์กร รวมทั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตด้วยเช่นกัน จัดการประชุมเพื่อแลกเปลี่ยนความคิด แลกเปลี่ยนประสบการณ์พร้อมทั้งเสนอ แนวคิดใหม่ๆ ให้แก่กัน เพื่อประโยชน์ และความมั่นคงของแต่ละกลุ่มในชุมชนของตน เพื่อให้ระบบการทำงานมีความมั่นคง และมีระบบจัดการที่มีมาตรฐานเป็นไปในทางเดียวกัน                                                                
• มีหลักเกณฑ์การกู้ยืมเงิน  การกู้ยืมเงินต้องผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการ และประธานกรรมการของกลุ่ม จะสามารถอนุมัติเงินกู้ได้ทันทีในวงเงินไม่ถึง 100,000 บาท แต่จะต้องมีคณะกรรมการท่านอื่นๆอยู่ด้วย  ในวันที่มีการทำสัญญากู้ยืมกว่า 2 ท่านขึ้นไป และในกรณีที่วงเงินกู้มากกว่า 100,000 บาท ขึ้นไปนั้น จะต้องผ่านการประชุมจากคณะกรรมการ และผู้เป็นประธานของกลุ่ม โดยจำนวนกรรมการมากกว่า กึ่งหนึ่งของ15 ท่านก่อนที่จะสามารถเซ็นอนุมัติเงินกู้ได้

หลักการกู้ยืม ซึ่งจะแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก และ 2 ประเภทย่อยๆ ดังนี้

          1) ประเภทหลัก

                   1.1) ประเภทหลักแบบที่1 คือ ผู้ที่กู้ยืมเป็นสมาชิกของกลุ่ม ซึ่งได้รับการตรวจสอบ และผ่านการสมัครสมาชิกเรียบร้อยแล้วนั้น สามารถทำการกู้ยืมเงินได้ โดยที่ไม่ต้องมีหลักทรัพย์ใดๆ มาค้ำประกัน แต่ต้องมีผู้ค้ำประกัน 2 คน โดยที่วงเงินนั้นจะต้องไม่เกิน 50,000 บาท แต่หากวงเงินกู้ยืมนั้นสูงกว่า 50,000 บาท จะต้องมีหลักทรัพย์ อาทิเช่น เงินฝากในบัญชีธนาคาร โฉนดที่ดิน หรืออื่นๆ เป็นต้น มาค้ำประกัน แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น จะต้องผ่านการตรวจสอบจากคณะกรรมการท่านอื่นๆ เช่นกันว่า มีความเดือนร้อน และเงินสามารถนำไปใช้เพื่อเป็นประโยชน์ได้จริงๆ

                   1.2) ประเภทหลักแบบที่ 2 คือ ผู้ที่กู้ยืมนั้นมิได้เป็นสมาชิก แต่เป็นชาวบ้านในตำบลอ่าวใหญ่เท่านั้น ไม่ว่าจำนวนวงเงินที่ขอกู้ยืมนั้นจะมากน้อยเพียงใดก็ตามแต่ จะต้องมีหลักค้ำประกันตามที่กล่าวในประเภทหลักที่ 1 เท่านั้น จึงจะสามารถยื่นเรื่องขอกู้ยืมได้

          2) ประเภทย่อย

                   2.1) ประเภทย่อยแบบที่ 1 คือ ผู้ที่กู้ยืมนั้นมิได้เป็นสมาชิก และไม่มีหลักทรัพย์เพื่อค้ำประกัน แต่มีความเดือดร้อนอย่างมากที่ต้องการกู้เงินเพื่อไปบรรเทาทุกข์ ซึ่งสามารถทำการกู้ยืมได้ แต่จะต้องเป็นบุคคลในพื้นที่ ที่ไม่เคยมีประวัติเสียหายเกี่ยวกับการเงินในสถาบันใดสถาบันหนึ่งมาก่อน และจะต้องผ่านการพิจารณาอย่างเคร่งครัดจากคณะกรรมการเกินกว่ากึ่งหนึ่งจาก 15 ท่าน ว่าเงินที่กู้ยืมนั้น มีวงเงินที่ไม่สูงจนเกินไป และสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง มิใช่นำไปใช้ในทางที่ไม่สมควร

                   2.2) ประเภทย่อยที่ 2 ผู้ที่กู้ยืมนั้นมิได้เป็นสมาชิก และไม่มีหลักทรัพย์เพื่อค้ำประกัน โดยที่ต้องการได้สิทธิประโยชน์เหมือนกับผู้ที่เป็นสมาชิกนั้น ก็ต้องทำตามกฎระเบียบที่ทางกลุ่มตั้งขึ้น นั่นก็คือ“ต้องสมัครเข้าเป็นสมาชิกของกลุ่ม” ซึ่งมีการเปิดรับสมัครสมาชิกเป็นประจำทุกปี ในระหว่างเดือนมกราคม ถึง กุมภาพันธ์ และจะเปิดรับในวาระการประชุมคณะกรรมการและสมาชิกใหญ่สามัญประจำปีเท่านั้น โดยทางกลุ่มจะมีการประกาศให้กับชาวบ้านได้ทราบทั่วกันก่อนจะมีการประชุมทุกครั้ง วิธีการสมัครดังนี้

                   – แจ้งความจำนงในการเป็นสมาชิกต่อในที่ประชุม พร้อมแสดงบัตรประจำตัวประชาชนตัวจริง และสำเนาบัตรประจำตัวประชาชนรับรองสำเนาถูกต้อง                                    

                   – เขียนใบสมัครด้วยลายมือตนเอง ด้วยความสัตย์จริงทุกประการ ซึ่งคณะกรรมการจะมีการตรวจสอบประวัติส่วนตัว และประวัติทางการเงินของผู้ที่แจ้งความจำนงขอเป็นสมาชิกอย่างละเอียด ถ้าในกรณีที่มีประวัติเสียหายมานั้น จะถือว่าไม่มีคุณสมบัติเพียงพอที่จะเป็นสมาชิกของกลุ่ม ในกรณีที่ไม่เคยมีประวัติเสียหายมาก่อนนั้น ก็ถือว่ามีคุณสมบัติที่สามารถเป็นสมาชิกของทางกลุ่มได้  มีค่าสมัคร 20 บาทต่อคน                                        

                   – สมาชิกจะต้องมีการลงหุ้นของกลุ่ม เป็นเงิน 1,000 บาท  

                   – หลังจากเป็นสมาชิกแล้วนั้น ผู้เป็นสมาชิกจะต้องสร้างนิสัยการออม โดยต้องนำเงินส่วนตัวของตนเข้าร่วมออมกับทางกลุ่มทุกๆ เดือน เดือนละไม่ต่ำกว่า 100 บาท และไม่เกินกว่า 500 บาทต่อเดือน                                                    

ทั้งนี้ ผู้ที่เป็นสมาชิกกลุ่ม จะได้รับสิทธิประโยชน์พร้อมทั้งสวัสดิการจากทางกลุ่ม ดังนี้ 

                   – หากสมาชิกเจ็บป่วย ต้องพักรักษาตัวที่โรงพยาบาล ทางกลุ่มจะมอบเงินเพื่อชดเชยรายได้ให้เป็นเงิน 150 บาทต่อคืน และจะจ่ายไม่เกิน 15 คืนต่อปี (ไม่จำกัดจำนวนครั้งในการเข้ารักษา)                                                                                         

                   – หากสมาชิกเสียชีวิต (ไม่ว่าจะเสียชีวิตกรณีใดก็ตาม) ทางกลุ่มจะมีการช่วยเหลือค่าฌาปนกิจศพ และคืนเงินในส่วนที่สมาชิกออมเอาไว้ทั้งสิ้น (หากสมาชิกมีการกู้ยืมกับทางกลุ่มเอาไว้ เงินในส่วนนี้จะทำการหักลบหนี้สินเสียก่อน) พร้อมเงินอีก 10,000 บาท หรือแม้แต่ญาติของสมาชิกเสียชีวิตเองก็ตาม ทางกลุ่มก็จะช่วยเหลือค่าฌาปนกิจศพเช่นเดียวกัน                                        

                   – เมื่อสมาชิกลาออก ทางกลุ่มจะทำการคืนเงินในส่วนของที่สมาชิกได้มีการออมเอาไว้ทั้งสิ้น (หากสมาชิกมีการกู้ยืมกับทางกลุ่มเอาไว้ เงินในส่วนนี้จะทำการหักลบหนี้สินเสียก่อน) และจ่ายเงินให้สมาชิกเพิ่มอีก 10,000 บาท เป็นเงินขวัญถุงให้เพื่อประโยชน์ส่วนตน

                   – ทางกลุ่มมีการเรียกเก็บดอกเบี้ยกับทางสมาชิก และผู้ที่เข้ามาขอกู้ยืมในอัตราดอกเบี้ยต่อปีที่ 7-15 เปอร์เซ็นต่อปี ทั้งนี้อัตราดอกเบี้ยอาจมีการปรับลดหรือเพิ่ม ขึ้นอยู่กับระยะเวลาในการชำระหนี้ของแต่ละบุคคล และความรับผิดชอบของแต่ละคนเช่นกัน ว่าทำตามข้อตกลงที่ให้ไว้กับกลุ่มที่ให้ความช่วยเหลืออย่างเคร่งครัดหรือไม่                      

                   – รูปแบบในการชำระหนี้คืนกับทางกลุ่มก็มีรูปแบบหลักๆ 3 รูปแบบด้วยกัน คือ ชำระรายวัน ชำระรายเดือน และชำระรายปี ซึ่งแต่ละรูปแบบทางกลุ่มจะมีการพิจารณาจากความเหมาะสมของรายได้ของผู้กู้ยืมว่าประกอบสัมมาอาชีพอะไร และมีกำลังชำระหนี้คืนในรูปแบบใด

 

ตัวอย่างความสำเร็จของการดำเนินงานที่ผ่าน

          การบริหารจัดการภายใต้แนวความคิดของการมีส่วนร่วม มีมติร่วมกัน เพื่อเป็นเครื่องมือในการเสริมสร้างเป็นฐานเศรษฐกิจ สร้างภูมิคุ้มกัน สร้างความมั่นคง  มีส่วนสำคัญในการแก้ไขปัญหาชุมชน รวมทั้งเสริมสร้างความเข้มแข็งขององค์กรชุมชน

1. ซื้อที่ดินจากกองบังคับคดี ดินหลุดมือเป็นของสมาชิกชุมชน

 

 

 

 

 

 

                   นายไพโรจน์  ไกรญาติ  ประธานกลุ่ม ประมูลที่ดินจากกองบังคับคดี  จำนวน  2  แปลง  เพื่อให้สมาชิกที่ต้องการมีที่ดินเป็นของตนเองก็ซื้อจากกลุ่มโดยการผ่อนส่งระยะยาว  กลุ่มจะคิดดอกเบี้ยร้อยละ  6  ต่อปี  หรือการเช่า

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                    ซื้อที่ดินบ้านจากนายใส  สุวรรณวงษ์  ที่จะถูกนายทุนยึด เพื่อมาเป็นของชุมชน 

 

2. การช่วยเหลือสมาชิกซ่อมแซมบ้านเรือนที่อยู่อาศัยในที่ดินตนเองโดยการให้กู้ยืมเงินจากองค์กรการเงิน  ในอัตราดอกเบี้ยร้อยละ 6  ต่อปี

            

                 น.ส.พุดซ้อน   ศิลาอาศน์                        น.ส.พิมพ์พา   ทองโชติ

 

 

       3.การช่วยเหลือทุนประกอบอาชีพให้กับสมาชิก

 

 

มรดกอันล้ำค่าให้แก่รุ่นลูกรุ่นหลาน

          การทำงานในระบบของชุมชนนั้น ถึงแม้จะทำให้เกิดปัญหามากมายก็ตาม แต่อย่างน้อยที่สุดก็ได้รับบทเรียน และบทเรียนต่างๆ ที่เกิดขึ้นนั้น จะทำให้คณะทำงานเกิดความแข็งแกร่ง และสามารถทำงานต่อได้อย่างเข้มแข็งทั้งด้านจิตใจ และความคิด ซึ่งการจัดตั้งเครือข่ายองค์กรการเงินชุมชนขึ้นมานั้น นอกจากการที่เห็นชาวบ้านในตำบลอ่าวใหญ่มีอาชีพที่ดี ไม่มีปัญหาเรื่องการเงิน และยังสามารถปลูกจิตสำนึกรักการออมได้แล้วนั้น เป้าหมายที่สำคัญที่สุดของการจัดตั้งกลุ่มขึ้นมา เพื่ออยากให้กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต จะเป็นมรดกอันล้ำค่าให้แก่ รุ่นลูกรุ่นหลานของสมาชิกทุกคน รวมทั้งชาวบ้านตำบลอ่าวใหญ่ทุกคนด้วย