พัฒนาความเป็นมาขององค์ความรู้
ตามที่ผู้นำชุมชนกล่าวขานสืบกันมา ตำบลบ้านสา อยู่ทางทิศใต้ของอำเภอแจ้ห่ม ห่างจากตัวอำเภอประมาณ 10 กิดลเมตร ซึ่งมีแม่น้ำวังไหลผ่าน ซึ่งเป็นที่ราบลุ่มชาวบ้านสร้างบ้านเรือนสองฝั่งของแม่น้ำวังทั้งทางทิศตะวันตกและทิศตะวันออก โดยแต่ก่อนนั้นตำบลบ้านสามีต้นสา เป็นต้นไม้ที่ทำกระดาษสามากมาย จึงตั้งชื่อว่า ตำบลบ้านสา การคมนาคมนั้นก็ยังไม่สะดวก ในการสัญจรนั้นก็ยังเป็นการเดินเท้า และการใช้ล้อเกวียนในการสัญจร ชาวบ้านส่วนใหญ่มีอาชีพเกษตรกรและเลี้ยงสัตว์ ปลูกพืชผัก หาของป่าหาปลา ทำไร่ยาสูบและทำนา ปีไหนที่น้ำหลากก็ต้องอพยพขนย้ายขึ้นที่สูง และในปี 2515 ทางการจึงมีการสร้างเขื่อนกิ่วลม ชาวบ้านเลยย้ายบ้านเรือนจากที่ลุ่มมาตั้งบ้านเรือนข้างทางหลวงแผ่นดิน หมายเลข 1035 ในปัจจุบันนี้
ทางฝั่งแม่น้ำทิศตะวันตกจะมีการสร้างบ้านเรือน ของหมู่ที่ 1,2,3,5,6,8,9,10 ส่วนฝั่งแม่น้ำทางทิศตะวันออกจะมีหมู่ที่ 3และหมู่ที่ 7 ชาวบ้านสองฝั่งแม่น้ำวังจะมีประเพณี วัฒนธรรมอันหนึ่งอันเดียวกันสืบสานขนบธรรมเนียมอันเดียวกัน
การจัดการองค์ความรู้โดยชุมชน
ในปี พ.ศ.2548 นายสามารถ พุทธา วิทยากรจังหวัดได้นำความคิดหลักการออมวันละบาท การช่วยเหลือกันยามทุกข์ยาก การช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน โดยการออมวันละบาทช่วยเหลือกันตั้งแต่แรกเกิด คือ เกิด แก่ เจ็บ ตาย โดยต้องรวมพลรวมคนก่อน เมื่อรวบรวมคนเลยได้จัดตั้งกองทุนขึ้น โดยเริ่มจากเครือญาติและขยายไปสู่ชมชน โดยครั้งแรกมี สมาชิก 35 รายมีสมาชิกอยู่ 2 หมู่บ้าน คือ หมู่ที่ 2 และหมู่ที่ 7 ในปี พ.ศ.2552 ได้มีการรับรองเป็นกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลบ้านสา หลังจากนั้นได้ขยายไปสู่หมู่บ้านต่างๆ จนครบ 10 หมู่บ้านและได้รับงบสนับสนุนจาก อปท. จำนวน 2 ครั้ง ในปัจจุบันมีสมาชิกทั้งหมด 1,776 คน
กระบวนการ/ขั้นตอนการดำเนินงาน
1.เตรียมการประชุมกับผู้นำชุมชนกรรมการหมู่บ้าน ทำความเข้าใจกับคณะกรรมการหมู่บ้าน
2.เข้าร่วมประชุมประจำเดือนของแต่ละหมู่บ้าน ชี้แจงทำความเข้าใจกับชาวบ้าน รายละเอียดการจัดสวัสดิการการช่วยเหลือกันในยากทุกข์ยาก เกิด แก่ เจ็บ ตาย อธิบายถึงหลักการและสวัสดิการที่จะได้รับ และมีการจัดการคัดเลือกตัวแทน คณะกรรมการของแต่ละหมู่บ้าน
3.ให้แต่ละหมู่บ้านคัดเลือกกรรมการสวัสดิการของแต่ละหมู่บ้าน มีโครงสร้างคณะกรรมการหมู่บ้าน เกี่ยวกับการจัดสวัสดิการ ออมวันละบาท
4.จัดเวทีเสวนา จัดตั้งคณะกรรมการบริหารกองทุนออมวันละบาทพร้อมทั้งจัดการประชุมคณะกรรมการบริหาร ร่างระเบียบข้องตกลงของกองทุนฯ
5.จัดการประชุมคณะกรรมการเดือนละ 1 ครั้ง พร้อมกับการส่งเงินกองทุนฯ ทุกเดือน
6.สรุปผลดำเนินการทุกปี
เทคนิค/ทักษะ
วิเคราะห์ถึง จุดแข็ง – จุดอ่อน ความเป็นไปได้ ปัญหา-อุปสรรค/โอกาสการพัฒนาของสมาชิกชุมชนเพื่อให้ได้ข้อมูลเพื่อนำไปใช้และพัฒนากองทุนฯ เช่น การวางแผนเพิ่มจำนวนสมาชิกครบทุกหมู่บ้าน เพิ่มการจัดสวัสดิการให้หลากหลาย ผู้ด้อยโอกาส/คนพิการ ผู้ป่วยติดเตียง
กลไกการจัดการ
คณะกรรมการบริหารสวัสดิการชุมชนตำบลบ้านสา ประสานงานกับเทศบาล หน่วยงานเอกชน หน่วยงานรัฐบาล ของบสนับสนุนกองทุนจากโรงพยาบาลตำบล บริษัทปูนซีเมนต์ ลำปาง
ผลลัพธ์การเปลี่ยนแปลง
เมื่อก่อนผู้นำชุมชน หน่วยงานท้องถิ่นไม่เข้าใจการจัดสวัสดิการกองทุน จึงได้ทำการจัดประชุมชี้แจงทำความเข้าใจกับผู้นำชุมชนและชาวบ้าน ได้มีการประสานงานกับหน่วยงานเอกชน และภาครัฐบาล ภายหลังจึงได้รับการสนับสนุนงบประมาณให้กับกองทุนเป็นอย่างดี
คณะกรรมการบริหารกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลบ้านสาได้วางแผนจัดระบบการดำเนินงาน จนสามารถทำให้มีกองทุนสวัสดิการที่เข้มแข็ง ลดภาวการณ์เสี่ยงของกองทุน เพิ่มความเข้มแข็งขึ้นไม่มีอุปสรรคและปัญหาใดๆ ชุมชนมีความเชื่อถือและยอมรับศรัทธาในการบริหารกองทุน
สมาชิกกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลบ้านสามีความเชื่อมั่นในกองทุน ด้วยทางกองทุนดูแลสมาชิกทุกรายเกี่ยวกับการจ่ายสวัสดิการ ตามระเบียบของกองทุนโดยไม่มีอุปสรรคและปัญหา ทำให้จำนวนสมาชิกเพิ่มขึ้น
ปรับเปลี่ยนความสัมพันธ์โครงสร้าง/นโยบาย
กองทุนมีการเพิ่มจำนวนสมาชิกเพิ่มขึ้น โดยไม่มีภาวะเสี่ยง เนื่องด้วยสมาชิกมีความมั่นใจในความมั่นคง ทางกองทุนได้เพิ่มการจัดสวัสดิการหลากหลายด้าน เช่น สนับสนุนทุนการศึกษาเด็ก ส่งเสริมประเพณีวัฒนธรรม อนุรักษ์สิ่งแวดล้อมทรัพยากรธรรมชาติ
ปัจจัยที่ส่งผลให้ประสบผลสำเร็จ
สมาชิกมีความเชื่อมั่น มั่นใจในการจัดสวัสดิการ มีความเข้าใจในการจัดสวัสดิการของคณะกรรมการ
ได้รับการสนับสนุนจากเทศบาลตำบลบ้านสา และภาคเอกชนเป็นอย่างดีทั้งทางด้านงบประมาร และทางด้านบุคลากรรวมทั้งอาคารและสถานที่
แนวทาง/แผนที่จะทำต่อในระยะข้างหน้า
-ขยายสมาชิกให้เพิ่มมากขึ้นและครบทุกหมู่บ้าน
-จัดสวัสดิการให้หลากหลายและส่งเสริมอาชีพให้กับสมาชิก
-สร้างเสริมศักยภาพคณะกรรมการ
-หาแหล่งงบประมาณสนับสนุนเข้ากองทุนจากหน่วยงานอื่นๆ
