บทบาทผู้นำในการขับเคลื่อนงานสวัสดิการชุมชน ต. เวียงมอก

ข้อมูลพื้นฐานพื้นที่

ตำบลเวียงมอก ห่างจากที่ว่าการอำเภอเถินไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ประมาณ 30 กิโลเมตร ใช้เส้นทางคมนาคมทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1048 สาย อำเภอเถิน – ทุ่งเสลี่ยม จังหวัดสุโขทัย โดยมีอาณาเขตทางทิศเหนือ      ติดกับตำบลแม่มอก – แม่ปะ ทิศใต้และทิศตะวันออกติดกับจังหวัดสุโขทัย(อำเภอทุ่งเสลี่ยม) ทิศตะวันตกติดลำปางกับ ตำบลแม่วะ  ตำบลเวียงมอก มีพื้นที่ประมาณ 592 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 394.232 ไร่ ส่วนใหญ่เป็นภูเขา ป่าไม้และมีที่ราบบางส่วน โดยเป็นพื้นที่อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และเขตป่าสงวนแห่งชาติเป็นส่วนใหญ่  โดยมีประชากรทั้งสิน 10,257 คน แยกเป็นชาย 5,105 คน หญิง 5,152 คน มีจำนวนครัวเรือน 3,440 ครัวเรือน  ตำบลเวียงมอกมี 14 หมู่บ้าน (บ้านห้วยริน บ้านท่าเวียง บ้านสะเลียมหวาน บ้านปางอ้า บ้านแม่พุ บ้านแม่แสลม บ้านท่าเกวียน บ้านหนองหอย บ้านหอรบ บ้านชัยชมพู บ้านห้วยเตาปูน บ้านเวียงทอง บ้านแม่พุเหนือ บ้านเด่นไม้ซุง) ซึ่งมีสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญได้แก่ อ่างเก็บน้ำแม่มอก ประตูหอรบ ถ้ำหลวง ลานค้าชุมชนตำบลเวียงมอก

ก่อนปี 2557 พื้นที่ตำบลเวียงมอกส่วนใหญ่อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ  เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าถ้ำเจ้าราม ทำให้การทำมาหากินค่อนข้างลำบากประชาชนส่วนมากมีฐานะยากจน เข้าไม่ถึงระบบสวัสดิการของรัฐ จึงเป็นเหตุทำให้ นายจรัส ยะฟู นายกเทศมนตรีตำบลเวียงมอก เห็นสภาพปัญหาดังกล่าวและต้องการหาแนวทางในการแก้ไขปัญหาโดยการจัดระบบสวัสดิการชุมชน การดูแลช่วยเหลือเกื้อกูลกันของคนในชุมชน  จึงได้มีการทำหนังสือเรียนเชิญผู้นำในแต่ละหมู่บ้าน ทั้ง 14 หมู่บ้านและข้าราชการบำนาญบางส่วนเข้าร่วมประชุมและหารือว่าจะทำการก่อตั้งกองทุนสวัสดิการตำบลเวียงมอกขึ้น

ต่อมาเดือนพฤศจิกายน 2557 เทศบาลได้สนับสนุนงบประมาณในการศึกษาดูงานพื้นที่ต้นแบบในการจัดสวัสดิการชุมชนที่กองทุนออมบุญวันละหนึ่งบาทเพื่อสวัสดิการชุมชนตำบลล้อมแรด ที่บ้านดอนชัย อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง โดยมีคุณยุพิน เถาเปื้ยปลูก ประธานกองทุนให้การต้อนรับและแนะนำวิธีการจัดตั้งกองทุนตลอดจน ให้คำปรึกษาเป็นอย่างดี  ภายหลังจากที่ได้ศึกษาแลกเปลี่ยนแล้วก็ได้มีการจัดตั้ง กองทุน “ออมบุญวันละหนึ่งบาทเพื่อสวัสดิการชุมชนท้องถิ่นตำบลเวียงมอก” โดยมีนายถาวัลย์ ฝั้นคำสอน ข้าราชการบำนาญเป็นประธานคนแรกของกองทุน มีการตั้งคณะกรรมการ จำนวน 17 คน ซึ่งเป็นตัวแทนจากทุกหมู่บ้าน  มีสมาชิกก่อตั้งครั้งแรก จำนวน 628 คน เงินออมจำนวน 31,271 บาท โดยได้มีการออมร่วมกันทุกวันที่ 1 ของเดือน

ปี 2558 นายถาวัลย์ ฝั้นคำสอน ได้ขอลาออกจากการเป็นประธานกองทุนดั้งนั้นทางคณะกรรมการได้คัดเลือกและแต่งตั้งให้นายบุญเทียน อินจิโน ข้าราชการครูบำนาญ เป็นประธานคนต่อมา และทำการดำเนินงานประสานงานทางจังหวัดลำปางให้มีการไปจดหนังสือรับรองการขึ้นเป็น องค์กรสวัสดิการชุมชนออมบุญวันละหนึ่งบาทเพื่อสวัสดิการชุมชนตำบลเวียงมอก ทะเบียนเลขที่ 140/2559 ออกให้ ณ วันที่ 25 ตุลาคม 2559

ปี 2559 นายบุญเทียน  อินจิโน ได้ทำหนังสือยื่นต่อคณะกรรมการกองทุนเพื่อขอลาออกจากการเป็นประธานกองทุนดังนั้นทางคณะกรรมการกองทุนจึงประชุมและหารือกันอีกครั้งร่วมกับทางนายกเทศมนตรีตำบลเวียงมอกด้วย ในที่ประชุมมีความเห็นร่วมกันเป็นเอกฉันท์ตามความประสงค์ของนายบุญเทียน และได้แต่งตั้ง ร.ต.ต.วิน ชมดวง เป็นประธานคนต่อไป และได้ทำการปรับปรุงแก้ไขกฎระเบียบของกองทุนให้เหมาะสมสอดคล้องกับสถานการณ์ในชุมชน

พ.ศ.2562  ปัจจุบันมีสมาชิกจำนวนทั้งสิ้น   2,332 คน เงินออมจำนวน  498,169 บาท (ข้อมูล ณ เดือน มิถุนายน 2562)  การรับสมัครสมาชิกใหม่จะรับทุกเดือน โดยประชาชนตำบลเวียงมอกสามารถมาสมัครได้กับผู้นำชุมชนในแต่ละหมู่บ้านหรือคณะกรรมการผู้เก็บเงินออมประจำหมู่บ้าน

ในการรวมทุนชุมชนอย่างเป็นองค์รวมและเป็นระบบสามารถจัดตั้งกองทุนสวัสดิการขึ้นมาเพื่อช่วยเหลือซึ่งกันและกัน นำไปสู่การจัดสวัสดิการภาคประชาชนได้ตามความต้องการของกลุ่มองค์กรชุมชนที่เป็นองค์กรที่ช่วยเหลือคนในชุมชนทั้งตำบล โดยการให้สิทธิประโยชน์ด้านสวัสดิการกับสมาชิกทุก คน ทุกเพศ ทุกวัย อย่างทั่วถึง และเป็นธรรม  หมายความว่า สมาชิกในชุมชนทุกคนสามารถเข้าร่วมกิจกรรมการระดมทุนเพื่อ จัดตั้งกองทุนส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมตำบลเวียงมอก และมีสิทธิในความเป็นเจ้าของกองทุนตลอดจนการมีส่วน ร่วมในการบริหารจัดการ ตรวจสอบดูแล และร่วมกันพัฒนา โดยยึดหลักคุณธรรม 5 ประการ คือ ความซื่อสัตย์ ความเสียสละ ความตั้งใจ ความโปร่งใส ความรับผิดชอบ

ขั้นตอนการดำเนินงานที่สำคัญ

• ประชุมผู้นำในแต่ละหมู่บ้าน ทั้ง 14 หมู่บ้านและข้าราชการบำนาญในพื้นที่เข้าร่วมประชุมและหารือแนวทางการจัดกองทุนสวัสดิการชุมชน
• ศึกษาดูงานแลกเปลี่ยนความรู้ประสบการณ์กับกองทุนที่ประสบความสำเร็จ
• ประชุมผู้นำชุมชน 14 หมู่บ้านเพื่อเลือกคณะกรรมการกองทุนในเดือน พฤศจิกายน 2557 โดยในที่ประชุมมีมติเห็นชอบให้มีคณะกรรมการจำนวน 17 คน และทำการเลือกประธานกองทุน คือ นายถาวัลย์ ฝั้นคำสอน ข้าราชการบำนาญเป็นประธานคนแรกของกองทุน ค ณะกรรมการทั้ง 17 คน ได้ร่วมกันดำเนินการพิจารณาออกกฎระเบียบการจัดสวัสดิการเพื่อดูแลให้สวัสดิการกับสมาชิกด้าน เกิด แก่ เจ็บ ตาย ตลอดจนใช้เป็นทุนในการพัฒนาชุมชนทุก รูปแบบ เป็นการช่วยบรรเทาความเดือดร้อน และแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชนอย่างทันท่วงที
• กำหนดคุณสมบัติของผู้จะสมัครเป็นสมาชิก “ออมบุญวันละหนึ่งบาทเพื่อสวัสดิการชุมชน ท้องถิ่นตำบลเวียงมอก” ดังนี้

1. เป็นสมาชิกที่มีรายชื่อในทะเบียนบ้านในเขตตำบลเวียงมอกเท่านั้น
2. ผู้สมัครจะต้องได้รับการรับรองจากสมาชิกในชุมชนอย่างน้อย 2 คน
3. ผู้สมัครมีอายุตั้งแต่แรกเกิดเป็นต้นไปโดยไม่จำกัดอายุ
4. ผู้สมัครจะต้องยึดถือหลักคุณธรรม 5 ประการ อย่างเคร่งครัด คือ มีความซื่อสัตย์ มีความเสียสละ มีความตั้งใจ มีความโปร่งใส มีความรับผิดชอบ

• ประชาสัมพันธ์และรับสมัครสมาชิกกองทุนโดยประสานความร่วมมือกับผู้นำทุกหมู่บ้านให้นำเรื่องเข้าเวทีประชุมประจำเดือน
• สถานที่ทำงานของกองทุนครั้งแรกได้รับความอนุเคราะห์จากนายกเทศมนตรีตำบลเวียงมอกให้ใช้อาคารของทางเทศบาลไปก่อน โดยได้เปิดทำการทุกวันที่ 5 ของเดือนและต่อมาได้เปลี่ยนเป็นวันที่ 12 ของเดือน เหตุผลที่เลื่อนวันทำการเนื่องจากต้องการให้ผู้สูงอายุที่ได้รับเงินผู้สูงอายุแล้วนำเงินที่ได้นั้นมาออม ปัจจุบันกองทุนย้ายมาตั้งอยู่ที่บ้านเลขที่ 183 หมู่ 3 บ้านสะเลียมหวาน ตำบลเวียงมอก อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง ได้ทำสัญญาเช่ากับทางกองทุนหมู่บ้านสะเลียมหวานโดยจ่ายค่าเช่าเป็นรายปี

เคล็ดลับในการทำงานของพื้นที่

1. เทคนิคการขยายฐานสมาชิกกองทุนผ่านระบบเครือญาติ โดยคณะกรรมการกองทุน และ ผู้นำชุมชนทั้ง 14 หมู่บ้าน ใช้วิธีการชี้แจงสร้างความเข้าใจระเบียบข้อบังคับต่างๆที่เกี่ยวข้องกับกองทุนฯ ผ่านทางเครือญาติให้เข้าใจและชักชวนให้ญาติสมัครเป็นสมาชิกกับกองทุน เพื่อแสดงให้เห็นว่าทางกองทุนได้ระดมทางเครือญาติขึ้นมาเป็นสมาชิกเป็นลำดับแรกและช่วยสร้างความมั่นใจให้กับทางประชาชนตำบลเวียงมอกด้วย
2. เทคนิคการประชาสัมพันธ์สร้างความเข้าใจให้กับคนในชุมชน ผู้นำชุมชนในแต่ละหมู่บ้านทำการประกาศเสียงตามสายเพื่อทำการเปิดรับสมัครสมาชิกกองทุน และชี้แจงรายละเอียดต่างๆ ของกองทุนให้ชาวบ้านรับทราบและเข้าใจแนวทางการดำเนินงานของกองทุน
3. เทคนิคการสร้างแรงจูงใจโดยการจัดสวัสดิการให้กับสมาชิก เช่น กรณีเสียชีวิตกองทุนจัดสวัสดิการครบวงจรชีวิตให้ตามเงื่อนไขการเข้าเป็นสมาชิกของกองทุน ทางกองทุนจะนำเงินค่าทำศพไปมอบให้แก่ญาติผู้เสียชีวิตหรือทายาทในวันที่ทำการฌาปนกิจศพ ตลอดจนเงินจ่ายสวัสดิการอื่นๆสมาชิกสามารถนำใบรับรองแพทย์มาทำการเบิกเงินสวัสดิการได้ในวันทำการของกองทุนทุกวันที่ 12 ของเดือน ณ ที่ทำการกองทุน

เทคนิคการแบ่งปันผลกำไรคืนสู่สังคม  กองทุนออมบุญวันละหนึ่งบาทเพื่อสวัสดิการชุมชนท้องถิ่นตำบลเวียงมอกดำเนินได้แบ่งปันผลกำไรคืนสู่สังคมโดยการนำเงินไปช่วยเหลือและซ่อมแซมบ้านเรือนให้แก่ผู้ที่เดือดร้อนในที่อยู่อาศัย และเป็นผู้ด้อยโอกาสยากไร้ในชุมชน โดยมีเงื่อนไขอยู่ว่าผู้ที่ได้รับการช่วยเหลือจากกองทุนจะต้องเป็นสมาชิกของกองทุน และการช่วยเหลือแต่ละครั้งจะขึ้นอยู่ที่งบประมาณคงเหลือในแต่ละปี

กลไกการจัดการ(กลุ่ม/องค์กร/เครือข่าย/บทบาท)

          คณะกรรมการกองทุนฯ มีจำนวนทั้งสิ้น 17 คน ซึ่งเป็นตัวแทนจากทุกหมู่บ้านร่วมกันบริหารจัดการการดำเนินงานของกองทุนให้เป็นไปตามระเบียบข้อบังคบกองทุน, ประสานงานร่วมกับท้องถิ่นเพื่อผลักดันให้แผนการจัดระบบสวัสดิการชุมชนเข้าไปบรรจุในแผนพัฒนาตำบล 5 ปี ของเทศบาลตำบลเวียงมอก และผลักดันให้เทศบาลมีการอุดหนุนหรืองบประมาณ ,ประสานงานกับผู้นำในชุมชนทั้งตำบล 14 หมู่บ้านให้มีการสนับสนุนกิจกรรมของกองทุน, ประสานงานเครือข่ายกองทุนระดับอำเภอ จังหวัด ภาค ในการขับเคลื่อขบวนสวัสดิการชุมชน

          เทศบาลเวียงมอก  สนับสนุนงบประมาณ สถานที่ และบุคคลากรในการทำงานขับเคลื่อนกองทุนสวัสดิการชุมชน

          เครือข่ายกองทุนสวัสดิการจังหวัดลำปาง เป็นพี่เลี้ยงให้คำปรึกษาและข้อชี้แนะในการดำเนินงานกองทุนสวัสดิการ

          รูปแบบการจัดสวัสดิการ สมาชิกที่มีการออมเงินกับกองทุนครบ 180 วัน จะได้รับสิทธิประโยชน์จากกองทุนดังนี้

• การคลอดบุตร ต้องเข้ารับการทำคลอดในโรงพยาบาล จะได้รับค่าทำขวัญบุตร คนละ 500 บาท และ มารดา ที่เป็นสมาชิกจะได้รับเงินสวัสดิการเยี่ยมไข้คืนละ 100 บาท ไม่เกิน 5 คืน ต่อครั้ง ภายใน 1 ปี เบิกได้ไม่เกิน 2 ครั้ง ในวงเงินไม่เกิน 1,000บาท
• กรณีสมาชิกผู้สูงอายุ ที่มีอายุ 80 ปีขึ้นไป และผ่านการออมสมทบครบ 10 ปี หรือ 3,650 วัน จะได้รับเงินสวัสดิการจากกองทุนทดแทน วันละ 1 บาท ผู้สูงอายุที่มีอายุครบ 85 ปี บริบูรณ์ และผ่านการออมสมทบครบ 15 ปี หรือ 5,475 วัน จะได้รับสวัสดิการเงินบำนาญผู้สูงอายุ เดือนละ 300 บาท
• กรณีสมาชิกเจ็บป่วย ต้องเข้ารับการรักษาตัวอยู่ในโรงพยาบาล จะได้รับเงินสวัสดิการ เยี่ยมไข้คืนละ 100 บาท ไม่เกิน 5 คืนต่อครั้ง ภายใน 1 ปี เบิกได้ไม่เกิน 2 ครั้ง ในวงเงินไม่เกิน 1,000บาท
• กรณีสมาชิกเสียชีวิต หรือถึงแก่กรรมจะได้รับสวัสดิการค่าทำศพ ดังนี้

เป็นสมาชิกครบ 180 วัน ได้รับสวัสดิการ 3,000 บาท

เป็นสมาชิกครบ 365 วัน ได้รับสวัสดิการ 5,000 บาท

เป็นสมาชิกครบ 730 วัน ได้รับสวัสดิการ 6,000 บาท

เป็นสมาชิกครบ 1,095 วัน ได้รับสวัสดิการ 7,000 บาท

เป็นสมาชิกครบ 1,460 วัน ได้รับสวัสดิการ 7,500 บาท

เป็นสมาชิกครบ 1,825 วัน ได้รับสวัสดิการ 8,000 บาท

เป็นสมาชิกครบ 2,190 วัน ได้รับสวัสดิการ 8,500 บาท

เป็นสมาชิกครบ 2,555 วัน ได้รับสวัสดิการ 9,000 บาท

เป็นสมาชิกครบ 2,920 วัน ได้รับสวัสดิการ 9,500 บาท

เป็นสมาชิกครบ 3,285 วัน ได้รับสวัสดิการ 10,000 บาท

เป็นสมาชิกครบ 3,650 วัน ได้รับสวัสดิการ 10,500 บาท

เป็นสมาชิกครบ 4,015 วัน ได้รับสวัสดิการ 11,000 บาท

เป็นสมาชิกครบ 4,380 วัน ได้รับสวัสดิการ 11,500 บาท

เป็นสมาชิกครบ 4,745 วัน ได้รับสวัสดิการ 12,000 บาท

เป็นสมาชิกครบ 5,110 วัน ได้รับสวัสดิการ 12,500 บาท

เป็นสมาชิกครบ 5,475 วัน ได้รับสวัสดิการ 13,000 บาท

เป็นสมาชิกครบ 16 ปีขึ้นไปได้รับสวัสดิการเป็นเงิน 2 เท่าของเงินออมสมทบ แต่จำนวนเงิน สูงสุดไม่เกิน 135,00 บาท

 

ผลการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างเห็นได้ชัดคือคณะกรรมการมีความรู้ ความเข้าใจเรื่องการจัดระบบสวัสดิการชุมชนมากขึ้น คนในชุมชนเข้าใจระบบสวัสดิการชุมชนกว่าเดิมมากขึ้น ซี่งเมื่อก่อนการดำเนินชีวิตด้านสังคมของประชาชน ผู้สูงอายุและผู้ด้อยโอกาส ยังไม่มีการช่วยเหลือกันในเรื่องของวงจรชีวิต เช่น การเกิด แก่ เจ็บ ตาย เมื่อมีการจัดตั้งกองทุนออมบุญวันละบาทเพื่อสวัสดิการชุมชน และมีการจัดสวัสดิการให้แก่สมาชิก ทำให้สมาชิกมีคุณภาพที่ดีขึ้น และผู้นำเป็นที่ยอมรับของคนในชุมชน และเป็นที่ไว้วางใจว่าสมารถเป็นที่พึ่งของคนในชุมชนได้

ด้านองค์กรมีการบริหารจัดการกองทุนอย่างเป็นระบบ มีคณะกรรมการ มีกฎระเบียบ มีทะเบียนสมาชิก มีสถานที่ตั้งสำนักงานกองทุนที่ชัดเจน ผู้นำ คณะกรรมการมีความสามารถในการประสานการทำงานร่วมกับหน่วยงานท้องถิ่น ท้องที่ และภาคีที่เกี่ยวข้องในการทำงานสนับสนุนการดำเนินงานกองทุน

ด้านคนในชุมชนแต่ละชุมชนมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นกว่าเดิม เช่น เมื่อก่อนในแต่ละชุมชนจะมีสวัสดิการเฉพาะเรื่องการเสียชีวิตเพียงอย่างเดียว คือเงินฌาปนกิจศพในแต่ละหมู่บ้าน แต่ปัจจุบันคนที่เป็นสมาชิกกองทุนจะได้รับสวัสดิการที่ครบวงจรชีวิต เกิด แก่ เจ็บ ตาย และมีเงินใช้จ่ายหลังจากได้รับสวัสดิการจากกองทุน ผู้นำและสมาชิกมีแนวทางในการต่อยอดและพัฒนาคุณภาพชีวิตด้านการส่งเสริมอาชีพให้กับสมาชิกที่เป็นผู้สูงอายุให้มีรายได้โดยจัดตั้งกลุ่มจักสานไม้ไผ่และนำมาขายในราคาสู่ท้องถิ่นหรือตลาดและนำมาเป็นสินค้าของกองทุน

          เกิดการปรับเปลี่ยนทัศนคติขององค์กรหน่วยงานท้องถิ่น ท้องที่ และสมาชิกที่มีต่อการดำเนินงานของกองทุนสวัสดิการที่ดีขึ้น มีการสนับสนุนงบประมาณจากเทศบาลในการจัดสวัสดิการชุมชน เช่น มีการส่งเสริมกิจกรรมในชุมชน มีการมอบทุนในรูปแบบของสวัสดิการ เช่น การเกิด แก่ เจ็บ ตาย ให้กับสมาชิก และสร้างความมั่นใจและความเชื่อถือความศรัทธาในองค์กร

          ทิศทางและแนวทางการดำเนินงานในภายหน้ามีความต้องการขยายกิจกรรมให้หลากหลาย เพิ่มสถานที่ อุปกรณ์ในการจัดการบริหารองค์กรให้เพียงพอและเพิ่มสมาชิกของกองทุนเพิ่มการจัดการด้านสวัสดิการ โดยคำนึงถึงสถานการณ์คลังขององค์กร เพิ่มกลุ่มอาชีพ เพื่อให้มีอาชีพหรือมีทุนการศึกษาให้แก่สมาชิก ส่งเสริมกิจกรรมที่เป็นสาธารณะ วงจรชีวิต หาแหล่งทุนสนับสนุนเพิ่มเติม เช่น กองผ้าป่าออมบุญวันละบาท ขอให้ทางเทศบาลตำบลเวียงมอกสมทบงบประมาณทุกปี เพราะการบริการต่างๆที่กองทุนจัดสวัสดิการสามารถเข้าถึงมือของสมาชิกตามความเป็นจริง