ป่าคือลมหายใจของชาวชุมชนตำบลเสมาใหญ่ อำเภอบัวใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา เราต้องรักษาและหวงแหนไว้ชั่วลูกชั่วหลานผืนป่าที่นี่มีหลายป่า และป่าหัวไร่ปลายนาก็เป็นหนึ่งป่าที่ทั้งชุมชน วัด อบต. และโรงเรียน ได้ร่วมกันดูแลร่วมกัน การรวมตัวกันเป็นเครือข่ายป่าชุมชนโดยมีหันแรงคือ อบต.เสมาใหญ่และสภาองค์กรชุมชนตำบลเสมาใหญ่ ได้มองเห็นว่าที่นี่มีต้นไม้หลากหลายชนิด ทั้ง ต้นซาด กระบาก จิก แดง จึงเริ่มหันมาใส่ใจในการดูแลรักษาให้คงอยู่
พื้นที่ป่าชุมชน มีความสมบูรณ์ทั้งป่าไม้ สัตว์ป่า นานาชนิด พืชสมุนไพรและแหล่งกองกำลังสำคัญทางด้านอาหารธรรมชาติที่หลากหลาย
ท่ามกลางระบบนิเวศน์ที่เกื้อกูลให้ชีวิตสามารถดำรงอยู่ได้อย่างยั่งยืน ตามวิถีของชุมชน ทำให้ชุมชนเหล่านี้มีวิถีชีวิต วัฒนธรรม ความเชื่อที่สอดคล้องกับธรรมชาติ โดยเฉพาะการอยู่ร่วมกันกับป่า และการจัดการดูแลรักษาป่าได้อย่างสมบูรณ์
การเอาใจใส่ดูแลรักษา ไม่ใช่แค่คนเพียงไม่กี่คนหรือแค่ชุมชนหนึ่งชุมชนใด เราต้องช่วยเหลือกันอย่างเต็มกำลังป่าไม้จึงจะอยู่รอดและปลอดภัย และยังเป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์มาก เพียงเรารักษาไว้ ก็สามารถมีกินมีใช้อยู่ได้ในชุมชน เพราะมีอาหารธรรมชาติขึ้นอยู่เต็มทั่วทั้งผืนป่า เช่น เห็ด เกิดขึ้นหลายชนิด ทั้งเห็ดโคน เห็ดผึ้งหรือเห็ดขอน ฯลฯ ชาวบ้านได้ใช้ประโยชน์จากป่าครบวงจรชีวิต เป็น “ป่าสวนครัว” ของทุกคน แม้ยามเจ็บไข้ได้ป่วย ก็มีสมุนไพรช่วยรักษาตามตำราดั่งเดิม
อย่างไรก็ตามพอความเจริญทางด้านวัตถุเริ่มคืบคลานเข้ามา ทำให้ชุมชนซึ่งความเป็นอยู่อย่างพอเพียงของชาวบ้านดั่งเดิมเริ่มหายไปจากชุมชน มีสิ่งแปลกปลอมเข้ามาในชุมชนทีละน้อย เช่น ซื้อเครื่องมือ เครื่องใช้ ขนมขบเคี้ยว ของเล่นติดไม้ติดมือกลับมาฝากลูกฝากหลาน นานๆ เข้าจึงเกิดความเคยชิน จนทำให้มีค่าใช้จ่ายเพิ่มมากขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
บ้างก็ตัดต้นไม้มาสร้างบ้านเรือน แต่ละหลังมีขนาดใหญ่ๆ กันทั้งนั้น ทำลายป่าไม้กันเป็นว่าเล่น ไม่คำนึงถึงสิ่งมีชีวิตและระบบนิเวศในป่าแม้แต่น้อย พอป่าหมดไปก็ทิ้งไว่แต่ความเสื่อมโทรม
การขยายแนวความคิดการรักษาป่าการรวมตัวกันเป็นกลุ่มอนุรักษ์ป่า โดยมีทั้งชาวบ้าน วัด โรงเรียน อบต. มีการตั้งคณะกรรมการอนุรักษ์ป่า ให้เข้ามาร่วมกันในการดูแลรักษาป่า เพื่อให้คนทั่วไปได้รับรู้ถึงความตั้งใจจริงของการหวงแหนให้มากยิ่งขึ้น
สำหรับกิจกรรมที่เป็นไปเพื่อการอนุรักษ์ป่า รักษ์น้ำ รักษาดิน มีอยู่หลายอย่างด้วยกัน เช่น การทำแนวกันไฟ การบวชป่าสืบชะตาป่า เพื่อคอยสอดส่องดูแลเพื่อปกป้องรักษาผืนป่าที่เป็นแหล่งรวมลมหายใจของทุกคน จนทำให้ป่าที่มีแนวโน้มจะเสื่อมโทรม สมบูรณ์ขึ้นมาอีกครั้ง ที่สำคัญก็คือ ชาวบ้านทุกหมู่บ้านที่เป็นเครือข่าย มีความตระหนักและหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติรอบๆตัว คอยเฝ้าระวังไม่ให้ใครมาทำลาย
ส่วนการประกอบอาชีพของคนที่นี่ก็จะอิงอยู่กับระบบนิเวศในท้องถิ่น เป็นกิจกรรมเพื่อการยังชีพอยู่ร่วมกันกับป่าอย่างพอเพียง มีความพยายามที่จะปลูกพืชเลี้ยงสัตว์ โดยไม่ใช้ปุ๋ยเคมีหรือยาฆ่าแมลง เพราะเราปลูกเพื่อบริโภคในครัวเรือน ปลูกผักกินในครัวเรือน ซึ่งเป็นระบบที่ไม่เป็นการรบกวนธรรมชาติ สิ่งไหนพอที่จะช่วยลดภาระให้กับธรรมชาติได้เราก็ช่วยกัน
อยากเห็นระบบเครือญาติกลับคืนมาดั่งเดิมเหมือนในอดีต แบบเราปลูกพืช เลี้ยงสัตว์กันแบบพออยู่พอกิน ขาดเหลืออะไรก็หาได้จากป่าและลำน้ำ ซึ่งเป็นไปตามกฎกติกาที่เราร่วมกันกำหนดขึ้นมา จึงพูดได้ว่าหมู่บ้านเราเป็น ชุมชนที่มีความสุขตามวิถีชุมชน ภายใต้ทรัพยากรที่เรามีอยู่อย่างไม่รู้จักหมด
จากการร่วมแรงร่วมกันกันนี้ทำให้ป่ามีความอุดมสมบูรณ์และเกิดความร่วมรื่น ชุ่มชื้น ของระบบนิเวศ ต่อมาทาง อบต. เห็นว่าป่าคือสิ่งที่นำมาซึ่งอาหารหัวไร่ปลายนา จึงผุดแนวคิดโครงการ รักษ์น้ำ รักษ์ป่า รักษาแผ่นดิน วัตถุประสงค์เพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติเพิ่มพื้นที่สีเขียวลดภาวะโลกร้อน ขึ้น โดยได้สนับสนุนงบประมาณผ่านสภาองค์กรชุมชนตำบลเสมาใหญ่ เรื่องการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นจำนวนเงิน 20,000 บาท เพื่อจัดกิจกรรมการปลูกป่าชุมชนดอนซาด รักษาแหล่งน้ำหนองระเริงใหญ่ ให้กลับมามีชีวิตอีกครั้ง
ไม่เพียงเท่านี้ การแก้ไขปัญหาเรื่องขยะก็เป็นเรื่องที่สำคัญจึงได้เชื่อมโยงงานพัฒนาร่วมกัน เกิดการบูรณาการทำงาน เพื่อเกิดความหวงแหนและนำไปสู่การจัดการตนเองของชุมชนท้องถิ่น ดังนั้นเมื่อมีการพัฒนามากขึ้น ขยะก็เริ่มรุกคืบเข้าในชุมชน จนไม่มีที่จะทิ้งขยะจึงได้ร่วมกันจัดทำโครงการ การจัดการขยะโดยชุมชน โดยได้รับงบประมาณจาก สปสช. เป็นจำนวนเงิน 30,000 บาท ในปี 2561 โดยโครงการนี้เป็นการลดขยะในครัวเรือน โดยนำขยะเปียกไปทำปุ๋ยหมัก ใส่ผัก ใส่ข้าว ส่วนยางรถยนต์นำมาทำเป็นกระถางต้นไม้ เป็นเก้าอี้ และจำพวกซองกาแฟนำไปผลิตกระเป๋า กล่องนมโรงเรียนนำมาทำหมวก เป็นการนำขยะมารีไซด์เคิล เพิ่มมูลค่าขยะได้อย่างลงตัว
ตำบลเสมาใหญ่วันนี้ มีการอนุรักษ์ป่าไม้ ต้องรักษาป่าไม้ พัฒนาคุณภาพดิน แหล่งน้ำ พัฒนาสัตว์ พืช และพัฒนาการศึกษา ทุกอย่างต้องรวมกัน ในที่สุดการพัฒนาคนให้มีสุขภาพดี ความเป็นอยู่ดี มีความรู้ มีความสุข เพื่อให้ช่วยกันรักษาวัฒนธรรมสืบไป
หน่วยงาน/ ภาคีความร่วมมือให้การสนับสนุนการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น ปี 2562 เช่น เชื่อมโยงแผนชุมชนกับแผนหน่วยงาน สนับสนุนงบประมาณ/ทรัพยากร แก้ไข/ปรับเปลี่ยนกฎ ระเบียบ แนวทางการทำงานเพื่อสนับสนุนการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น เป็นต้น พร้อมแนบเอกสารหลักฐานที่แสดงให้เห็นถึงความร่วมมือในการสนับสนุนการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นปี 2562 อย่างชัดเจน เช่น แผนของหน่วยงาน รายงานการประชุม บันทึกความร่วมมือ จดหมายรับรองการสนับสนุนแผน/งบประมาณจากหน่วยงาน เป็นต้น
อย่างไรก็ตามการเชื่อมโยงการเรียนรู้การพัฒนาระบบเศรษฐกิจและทุนชุมชนของเราเริ่มจากจุกเล็กๆ และค่อยๆ ขยายวงในการพูดคุยและเริ่มขยายธุรกิจที่เริ่มต้นจากชุมชน คนที่มีองค์ความรู้และภูมิปัญญา และคนที่เคยมีประสบการณ์การการประกอบอาชีพ สร้างรายได้ในชุมชน จึงเกิดการพัฒนาและจัดทำเป็นแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบเศรษฐกิจและทุนในชุมชน คือ
- การสร้างความเข้มแข็งและการจัดการชุมชนที่มีความถนัดเหมือนกันและต่างกัน
- ต้องมีระบบการคิดทีต้องระเบิดจากภายในชุมชน คือ มาจากทักษและความสามารถในชุมชนที่มีอยู่ จึงจะเกืดความยั่งยืนและเข้มแข็ง
- ยกระดับไปสู่การจัดการองค์ความรู้ที่ได้ปฎิบัติมาร่วมกันและขยายผลให้กับคนอื่นๆต่อไป
- นำไปสู่การเสริมสร้างความเข้มแข็งไปสู่ระบบการตลาดร่วมกันและนำไปสู่ธุรกิจชุมชน
ทั้งนี้ความสำคัญในการที่จะพัฒนาระบบธุรกิจชุมชนจนเกิดการจัดระบบเรียนรู้ร่วมกัน จับมือร่วมกัน จนมีภาคีที่ให้ความร่วมมือในการประกอบธุระกิจชุมชนของตำบลเสมาใหญ่จึงได้เกิดการประสานความร่วมมือในการประกอบระบบเศรษฐกิจและทุนชุมชนจนประสบผลสำเร็จ ทั้งในการผลิตเป็น วางแผนเป็น การตลาดเป็น จึงได้เกิดการสนับสนุนงบประมาณจากองค์การบริหารส่วนตำบล
ประพันธ์ สีดำ รายงาน
