จากปัญหา สู่การจัดการตนเอง คนปะเหลียน

ตำบลปะเหลียน เป็นตำบลที่มีความสำคัญต่อเมืองปะเหลียนในอดีต มีเส้นทางการคมนาคมเชื่อมต่อไปยังเมืองพัทลุง เมืองปะเหลียนตั้งขึ้นครั้งแรกในตำบล คำว่าปะเหลียนหมายถึง บิดาหรือเป็นคำนำหน้าชื่อเรียกผู้สูงอายุที่เคารพนับถือ คำว่าเหลียนเป็นชื่อคนตามนิยามพื้นบ้าน คือตาหมอเหลียนซึ่งเคยสร้างบ้านเรือนอาศัยอยู่ละแวกบ้านแห่งหนึ่ง จึงเรียกชื่อละแวกบ้านนั้นว่า “บ้านปะเหลียน” ต่อมาก็นำชื่อมาตั้งเป็นตำบลปะเหลียน ถึงปัจจุบัน

การปกครองแบ่งออกเป็น 15 หมู่บ้าน จำนวนประชากรทั้งสิ้น 12,314 คน  4,100 ครัวเรือน ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม ประมาณร้อยละ 80 รองลงมานับถือศาสนาพุทธ อาชีพของคนในตำบลประเหลียนเป็นเกษตรกรรม ค้าขาย และรับจ้างทั่วไป

ทรัพยากรธรรมชาติตำบลปะเหลียน มีภูมิประเทศเป็นที่ราบสลับกับเทือกเขาบรรทัด และลาดลงมาทางทิศตะวันตก จึงก่อเกิดนำตกที่สวยงดงามขึ้นเป็นจำนวนมาก จนเป็นที่เลื่องชื่อของนักท่องเที่ยวมาอย่างยาวนาน ไม่ว่าจะเป็นน้ำตกโตนเต๊ะ น้ำตกโตนตก  น้ำตกน้ำพ่าย น้ำตกหนานสะตอ น้ำตกโตนลำปลอก เป็นต้น จะเห็นได้ว่าด้านทรัพยากรธรรมชาติยังมีความอุดมสมบูรณ์ จากปริมาณน้ำตกที่ไหลผ่านตลอดทั้งปี ส่วนด้านพื้นที่ที่เป็นป่าไม้ ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ตรงที่จะมีความสมบูรณ์ค่อนข้างมาก ทำให้แหล่งน้ำตกต่างๆเป็นที่อยู่อาศัยของเงาะป่าซาไก และในส่วนของภูเขา มีลูกเขามากมายอาณาเขตติดกับเทือกเขาบรรทัด ภูเขาที่เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญ เป็นที่รู้จักในนาม “ภูเขาเจ็ดยอด” นั่นเอง

 

ถึงจะมีความสมบูรณ์ทางทรัพยากรฯ แต่ปัญหาก็มีใช่กัน

          ตำบลปะเหลียน อย่างที่กล่าวมาเป็นพื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติ มีน้ำตก มีป่าไม้มากมาย แต่ประชาชนก็ยังพบปัญหาไม่ว่าจะเป็นภัยพิบัติทางธรรมชาติ เนื่องจากบริเวณชุมชนจะล้อมรอบด้วยภูเขาเล็กใหญ่ มีแหล่งน้ำทำให้ในช่วงฤดูฝน อาจส่งผลกระทบน้ำท่วมฉับพลัน น้ำป่าไหลหลาก อยู่บ่อยครั้ง ส่งผลกระทบทำให้บ้านเรือนที่อยู่อาศัย ไร่สวนทางการเกษตรเสียหาย

                และในระยะหลังมานี้ การทำลายทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง ประชาชนไม่เล็งเห็นถึงความสำคัญในการดูแลรักษาทรัพยากรฯ มีการทิ้งขยะในสถานที่แหล่งท่องเที่ยว อาทิ น้ำตกต่างๆ ไม่มีระบบการจัดการขยะในครัวเรือน จะเห็นขยะจำนวนมากเพิ่มขึ้นในตำบล มีการตัดไม้ทำลายป่าเพิ่มมากขึ้น ต้นไม้ใหญ่ลดน้อยลง ส่งผลกระทบในระยะยาว คือจากที่มีน้ำใช้อุปโภค-บริโภค ตลอดทั้งปี ตอนนี้ในช่วงฤดูแล้งกับพบว่าน้ำไม่มีเพียงพอต่อการใช้ของประชาชนในตำบล ผลผลิตทางเกษตรไม่ได้ผลเท่าที่ควร ทำให้รายได้ที่ควรจะได้ก็ไม่เพียงพอต่อรายจ่าย เกิดภาวะหนี้สินครัวเรือนเพิ่มสูงขึ้น

               

ภาคประชาชน เกิดการตื่นตัว กับปัญหาที่ต้องแบกรับ

          เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม 2553 กองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลปะเหลียน ได้ก่อตั้งขึ้น จากการสนับสนุนของเครือข่ายสวัสดิการชุมชนจังหวัดตรัง ที่พยายามให้คนในตำบลปะเหลียนได้เข้าถึงสวัสดิการชุมชน เพื่อเป็นการสร้างคุณภาพชีวิตของพี่น้องที่เข้าถึงง่ายและรวดเร็ว ปัจจุบันสมาชิกจำนวน 940 คน เงินกองทุนจำนวน 1,184,563 บาท ภายใต้การบริหารจัดการกองทุนของคณะกรรมการ จำนวน 66 คน ที่มีแนวคิดที่จะส่งเสริมให้สมาชิกรู้จักการออม เพื่อสร้างฐานความมั่นคงให้กับชีวิตของตนเอง มีการจัดสวัสดิการให้กับสมาชิก จำนวน 11 ประเภท ประกอบด้วย 1) สวัสดิการจัดงานศพ 2) สวัสดิการเสียชีวิต 3) สวัสดิการเจ็บป่วย/ค่ารักษาพยาบาล 4) สวัสดิการเด็กแรกเกิด/คลอดบุตร 5) สวัสดิการผู้ด้อยโอกาส คนพิการ 6) สวัสดิการผู้สูงอายุ 7) สวัสดิการเพื่อการศึกษา 8) สวัสดิการที่อยู่อาศัย 9) สวัสดิการเพื่อพัฒนาอาชีพ 10) สวัสดิการสาธารณะประโยชน์ 11) สวัสดิการอื่นๆ ได้มีการสนับสนุนการจัดสวัสดิการ จำนวน 496 ราย เป็นงบประมาณทั้งสิ้น 281,180 บาท ทางคณะกรรมการกองทุนมีแผนที่จะพัฒนากองทุนวัสดิการชุมชนตำบลปะเหลียน ในปี 2562-2565 เรื่องของการขยายฐานสมาชิกให้ครอบคลุมทั้งตำบล การพัฒนาและเพิ่มสวัสดิการให้กับสมาชิก การพัฒนาศักยภาพของคณะกรรมการ การประสานเชื่อมโยงการทำงานกับกลุ่มองค์กรต่างๆในพื้นที่  และประสานควาร่วมมือกับหน่วยงานภาคีในท้องถิ่น ต่อไป

          การที่ภาคประชาชนตำบลปะเหลียน มีความพยายามที่จะส่งเสริมให้ประชาชนในตำบลมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น โดยไม่ต้องรอให้หน่วยงานหรือผู้ทางเกี่ยวข้องเข้ามาช่วยเหลือ แต่คนในตำบลเท่านั้นที่ต้องรู้ความต้องการของตนเองอย่างดี และการมีกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลปะเหลียน ขึ้น ทำให้ประชาชนมีส่วนร่วมออกแบบและแสดงความคิดความต้องการ การบริหารจัดการกิจกรรมต่างๆของตนเองอย่างเต็มที่ เป็นสิ่งที่สร้างฐานความมั่นคงด้านการดูแลคุณภาพชีวิต เริ่มตั้งแต่การออมเงิน เพื่อใช้ในยามจำเป็น ทำให้สมาชิกรู้สึกไม่เกิดความกังวนเมื่อถึงเวลาที่ต้องการ

          ต่อมา ปี พ.ศ. 2554 จากกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบล สู่การจดแจ้งจัดตั้งเป็นสมาชิกสภาองค์กรชุมชนตำบลปะเหลียน เมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2554 สมาชิก 38 คน กลุ่มที่เข้าร่วม 5 กลุ่ม จาก 5 หมู่บ้าน ประกอบด้วย กลุ่มออมทรัพย์บ้านลำปลอกใต้ กลุ่มเลี้ยงวัวเพื่อชุมชนลดต้นทุนเพิ่มรายได้ กลุ่มเลี้ยงแพะ หมู่ 6 บ้านลำปลอก ธนาคารหมู่บ้านวังเจริญ และกลุ่มเครือข่ายองค์กรชุมชน รักเทือกเขาบรรทัด

          สภาองค์กรชุมชนตำบลปะเหลียน ได้ทำหน้าที่ในการพัฒนาศักยภาพแกนนำชุมชน เพื่อให้คนทำงานมีความรู้ความเข้าในบทบาทหน้าที่ของตนเอง รวมถึงภารกิจตาม พ.ร.บ. สภาองค์กรชุมชน พ.ศ. 2551 ในการที่จะส่งเสริมและพัฒนาชุมชน และประชาชนในตำบล สนองถึงความต้องการและปัญหาร่วมของประชาชน โดยเริ่มมีการหารือของสมาชิกสภาฯ อย่างต่อเนื่องทุกเดือน วาระในการหารือจะเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นของตำบลปะเหลียน อาทิ ปัญหาด้านเศรษฐกิจ ผลผลิตทางการเกษตรตกต่ำ กองทุนในการประกอบอาชีพ ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การจัดการน้ำใช้ในการเกษตร การจัดการขยะในตำบล ด้านสังคมและสุขภาพ และที่อยู่อาศัยผู้มีรายได้น้อย เป็นต้น

สภาองค์กรชุมชนตำบลประเหลียน มีการหารือนำไปสู่กระบวนการวิเคราะห์บริทบในพื้นที่ ร่วมถึงการวิเคราะห์ปัญหา และจัดเรียงลำดับความสำคัญของปัญหาที่จะนำไปสู่แผนพัฒนาตำบล ในการแก้ไขปัญหาของคนในตำบลปะเหลียนต่อไป

กลไกในการขับเคลื่อนงานภาคประชาชน

          งานพัฒนาของขบวนองค์กรชุมชน โดยใช้กลไกสภาองค์กรชุมชนตำบลปะเหลียน เชื่อมโยงการมีส่วนร่วมของกลุ่มองค์กรค่างๆในตำบล โดยมีกลไกการทำงานที่มีองค์ประกอบ ของผู้แทนกลุ่มองค์กรๆละ 2 คน ที่ปรึกษา 5 คน ผู้ทรงคุณวุฒิ 4 คน หน่วยงานท้องที่ ท้องถิ่น นักวิชาการ เข้าร่วมประชุมประจำทุกเดือน หรือมีวาระเร่งด่วน ในการประชุมทที่มีการติดตามผลการทำงาน ร่วมถึงการรายงานปัญหาข้อติดขัดที่ต้องการการแก้ไข มีทีมลงติดตามเยี่ยมสมาชิกและการติมดตามกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง

          สภาองค์กรชุมชนตำบลประเหลียน กองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลปะเหลียน มีการบูรณาการทำงานเป็นทีมเดียวกัน ทุกเรื่องที่กองทุนสวัสดิการรู้ หรือทุกเรื่องที่กองทุนฯทำ สภาองค์กรชุมชนตำบลปะเหลียนก็จะรับเท่าเทียมกัน และช่วยหนุนเสริมการทำงานซึ่งกันและกันได้เป็นอย่างดี

 

ความสำเร็จที่เกิดการร่วมกันสร้าง

          จากการที่สภาองค์กรชุมชนตำบลประเหลียน เห็นปัญหาและความต้องการของประชาชนในตำบล นำไปสู่การวางแผนพัฒนาตำบล โดยมีการจัดเรียงความสสำคัญของปัญหาและมีการแก้ไข โดยเริ่มจากการแก้ไขปัญหาด้านเศรษฐกิจ ส่งเสรืมอาชีพของกับสมาชิกเกษตรกร ได้มีการสนับสนุนให้เกษตรกรทำสวนผสมผสาน โดยใช้พื้นที่กว่า 10 ไร่ ตั้งอยู่ที่ หมู่ 8 (ที่ดินของครูวี ลิ้มฉุ้น) เป็นแปลงทดลองในการปลูกผลไม้ อาทิ กล้วย เงาะ  ปลูกพืชสมุนไพรพื้นบ้าน เลี้ยงเป็ด ห่านเมืองเหลียน เลี้ยงหมู วัว แพะ ใช้เวลาในการดำเนินงานไม่ถึงสามปี

สภาองค์กรชุมชนตำบลปะเหลียน ได้นำเสนอกิจกรรมต่อหน่วยงาน ได้รับการสนับสนุนงบประมาณ และยกระดับเป็นศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีทางการเกษตรประจำตำบลปะเหลียน โดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้พัฒนาเป็นศูนย์การเรียนรู้ทางการเกษตรอย่างเต็มตัว ในสวนจะมี กล้วยน้ำว้า พันธุ์ประเหลียน (กล้วยยักษ์) ขนาดความสูงกว่า 5 เมตร มีแปลงสาธิตผักเมียง พันธุ์เมืองเหลียน  แปลงสาธิตสมุนไพรพื้นบ้านเมืองเหลียน แปลงสาธิตสมุนไพรพื้นบ้านและผักประจำท้องถิ่น แปลงสาธิตผักกูดพันธุ์พื้นเมือง เรือนเพาะชำสมุนไพรพื้นบ้านและพืชผักประจำถิ่น เมืองเหลียน ศูนย์สาธิตปุ๋ยคอก (วัว หมู) จากมูลสัตว์ (แพะไก่) แปลงสาธิตคอกหมูหลุมเมืองเหลียน แปลงสาธิตเตาถ่านปีบมือ ภูมิปัญญาชาวบ้าน ศูนย์เรียนรู้เป็ด และห่าน เมืองเหลียน เป็นต้น

แปลงสาธิตต่างๆที่เกิดขึ้น จากการสนับสนุนของสภาองคืกรชุมชนตำบลปะเหลียน ในการนำเสนอทางออกให้กับพี่น้องชาวเกษตรกร ที่ต้องการหลุดพ้นปัญหาที่ต้องการจะพัฒนาเกษตรแบบเดียวให้เป็นเกษตรแบบผสมผสานที่มีมากกว่าหนึ่งอย่างในสวน และนอกจากที่สวนแหล่งนี้จะเป็นที่เรียนรู้และใช้ทดลองให้กับสมาชิกแล้ว ยังเป็นที่ที่กระจายพันธุ์พืช และพันธุ์สัตว์ อีกด้วย

นอกจากศูนย์ถ่ายทอดฯ แล้วสภาองค์กรชุมชนตำบลปะเหลียน ยังได้รับการสนับสนุนโครงการกลุ่มเลี้ยงหมู สมาชิก 15 คน ภายใต้โครงการ 9101 โครงการเลี้ยงวัวพื้นบ้าน งบประมาณสนับสนุนจำนวน 200,000 บาท วัว 10 ตัว มีการขยายเพิ่ม ตั้งเป็นสัจจะสะสมทรัพย์ กลุ่มเลี้ยงวัวตำบลปะเหลียน และมีสมาชิกเข้าร่วม 30 คน มีการสะสม 50 บาท/เดือน สามาชิกสามารถกู้เงินซื้อวัได้ในราคา 10,000-15,000 บาท ผ่อนเดือนละ 600 บาท จนครบในวงเงินที่กู้จึงจะสามารถกู้ได้ใหม่ กลุ่มเลี้ยงหมูก็มีรูปแบบกองทุนเช่นเดียวกัน

 

ขยะ สภาฯก็จัดการได้

จากปัญหาขยะล้นตำบล นำไปสู่การคัดแยกขยะ โดยสภาองค์กรชุมชนตำบลปะเหลียน เปลี่ยนแนวคิดจากขยะ ให้ตีค่าเป็นเงิน รณรงค์ให้ประชาชนช่วยกันคัดแยกขยะและนำขยะที่มีมูลค่ามาขาย แลกเป็นเงิน ส่วนขยะย่อยสลายได้เราก็จะนำไปทำปุ๋ยหมัยชีวภาพ เช่น เศษอาหาร เศาพืชผักผลไม้ เป็นต้น ล่าสุดเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2562 จัดอบรมการคัดแยกขยะมูลฝอยตำบลปะเหลียน โดยสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดตรัง ในงานมีประชาชนให้ความสนใจ และเกิดความรู้ในการจัดการขยะของประชาชนตำบลปะเหลียนอย่างมาก และสภาองค์กรชุมชนตำบลปะเหลีนก็จะเป็นส่วนหนึ่งในการสานต่อเรื่องนี้เพื่อจะให้ตำบลปะเหลียนปลอดขยะ มีความสะอาดและสวยงามมากขึ้น

 

บ้านที่แข็งแรง และมั่นคงคนของคนยากไร้

 สภาองค์กรชุมชนตำบลปะเหลียน นอกจากจะส่งเสริมด้านอาชีพเกษตรกร ส่งเสริมด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การจัดการขยะ สภาฯยังให้ความสำคัญในการส่งเสริมด้นคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของพี่น้องประชาชนในตำบลปะเหลียน ให้ได้รับการช่วยเหลือแก่ผู้ยากจนที่มีบ้านทรุดโทรด ให้มีบ้านที่มั่นคงและมีความสุขขึ้นได้ โดยการสนับสนุนภายใต้โครงการบ้านพอเพียงชนบท ของสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนตำบล ประจำงบประมาณ 2562 จากกระบวนการสำรวจผู้เดือดร้อนทั้งตำบล จำนวน 90 ครัวเรือน จะมีการวางแผนพัฒนาด้านที่อยู่อาศัยระยะ 3 ปี (พ.ศ.2562-2564)  ในปี 2562 ได้รับการช่วยเหลือ จำนวน 21 ครัวเรือ งบประมาณ 399,000 บาท  มีการคืน 10% โดยให้ผู้เดือดร้อนจะต้องส่งเงินคืนจนครบตามระยะเวลา 1 ปี เงินจากการคืนทุน เพื่อจะนำไปช่วยเหลือให้กับผู้เดือดร้อนต่อไป นอกจากนี้ผู้เดือดร้อนที่ได้รับการช่วยเหลือต้องเป็นสมาชิกกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลปะเหลียน และเข้าร่วมกิจกรรมที่ทางสภาองคืกรชุมชนตำบลปะเหลียนจัด เพื่อให้พี่น้องได้มีส่วนร่วมในการดำเนินการกิจกรรมทางสังคมร่วมกัน แผนพัฒนาด้านที่อยู่อาศัยผู้ยากไร้ จะถูกบรรจุในแผนพัฒนาท้องถิ่นขององค์การบริหารส่วนตำบลปะเหลียนในปีงบประมาณ 2563 -2564 ต่อไป

 

การเชื่อมโยงหน่วยงานในท้องถิ่น

          ตำบลปะเหลียน ได้รับการสนับสนุนการดำเนินงานจากทุกภาคส่วนท้องที่-ท้องถิ่นอย่างดี โดยเฉพาะกับองค์การบริหารส่วนตำบลปะเหลียน ได้มีการเชื่อมโยงในการพัฒนาการส่งเสริมด้านสังคมคุณภาพชีวิต ด้านเศรษฐกิจการส่งเสริมอาชีพให้กับคนในตำบลปะเหลียน ที่สำคัญองค์การบริหารส่วนตำบลปะเหลียนได้บรรจุแผนพัฒนาท้องถิ่นระยะ 4 ปี (พ.ศ.2561-2564) ในเรื่อง (1) โครงการส่งเสริมและสนับสนุนศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีตำบลปะเหลียง (เกษตร) จำนวน 100,000 บาท เพื่อเป็นการพัฒนาและกิจกรรมของศูนย์ (2) โครงการส่งเสริมอาชีพโดยการสนับสนุนพันธุ์พืชและพันธุ์สัตว์แก่เกษตรกร จำนวน 50,000 บาท เพื่อส่งเสริมอาชีพให้กับประชาชน (3) โครงการจัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลปะเหลียน จำนวน 100,000 บาท เพื่อส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชน (4) โครงการรณรงค์แก้ปัญหาขยะในครัวเรือนและชุมชน จำนวน 30,000 บาท เพื่อรณรงค์การนำขยะมาใช้ใหม่คัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง

 

สิ่งที่ภาคภูมิใจ คนตำบลปะเหลียน

          สภาองค์กรชุมชนตำบลปะเหลียน มีการขับเคลื่อนและส่งเสริมด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ร่วมถึงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชท้องถิ่น ให้คงอยู่ในตำบลปะเหลียน จนเมื่อวันที่ 28 มกราคม 2562 ยกย่องให้ตำบลปะเหลียนเป็นชุมชนต้นแบบประดับดี ในเรื่องของการดูแลรักษาผักพื้นบ้านของอำเภอปะเหลียน และสมุนไพรประจำถิ่น ในการดำเนินโครงการอนุรักษ์อันเนื่องมากจาพระราชดำริ ด้านพันธุกรรมพืช กิจกรรมอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริจังหวัดตรัง และวิจัยพืชท้องถิ่นเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม จังหวัดตรัง ร่วมกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย วิทยาเขตตรัง รับมอบโดยนายลือชัย เจริญทรัพย์ ผู้ว่าราชการจังหวัดตรัง

แผนงานที่จะทำในระยะต่อไป

                การพัฒนาสระน้ำธรรมชาตินาโต๊ะหมาด ในเนื้อที่ประมาณ 7 ไร่ที่ทำเป็นสระน้ำธรรมชาติในการใช้ทำการเกษตรกรรมของสมาชิกในตำบลปะเหลียน ในโครงการส่งเสริมและพัฒนาสังคมในด้านการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติแบบบูรณาการ และรู้ทันการเปลี่ยนแปลงสภาวะสิ่งแวดล้อม ซึ่งได้มีการอบรมให้กับแกนนำกลุ่มแล้ว สิ่งที่ได้จะนำมาใช้ในพื้นที่ทำเกษตรของตำบลปะเหลียนให้มีประสิทธิภาพสูงสุดต่อไป

 

 

ครูวี ลิ้มฉุ้น หมู่ 8 ตำบลปะเหลียน อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง
โทร.084-8464803