บทความโดย พอช.สำนักงานภาคใต้
หากกล่าวถึงจังหวัดปัตตานี หลายท่านคงนึกถึงสุลานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว หลวงพ่อทวดวัดช้างไห้ หรือมัสยิดประจำจังหวัดที่สวยที่สุดในประเทศไทย และหากถามลึกลงไปอีกระดับหนึ่งว่ารู้จักสายบุรีมั้ย ก็คงมีอีกหลายท่าน นึกถึงเมืองสาย เมืองเก่าบริเวณปากแม่น้ำสายบุรี หรือจุดรวมตลาดกระจายสินค้าในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่มีสินค้าจากชุมชนเป็นจำนวนมากที่ออกจากตลาดเมืองสายบุรีในแต่ละวัน ถามอีกครั้งแล้วรู้จักตำบลปะเสยะวอมั้ย หลายท่านที่ทำงานภาคประชาสังคมก็คงจะร้องอ้อ เพราะพื้นที่ปะเสยะวอเป็นตำบลต้นแบบในการพัฒนาแบบพหุวัฒนธรรม มีความหลากหลายของกลุ่มคนที่อาศัยอยู่ มีการผสมผสานวัฒนธรรม ไทย จีน มลายู และแหล่งผลิตบูดูสายบุรีอันเลื่องชื่อ
ตำบลปะเสยะวอจัดตั้งมาตั้งแต่สมัยใดไม่ทราบข้อมูลแน่ชัด มีข้อมูลจากหลายชั่วอายุคนกล่าวความเป็นมาของตำบลปะเสยะวอว่า มาจากรากคำว่า ปะเสปลาฆอ แปลเป็นมลายูว่า ทรายชนกัน และเป็นที่มาของหมู่บ้านปะเสยะวอ (หมู่ที่ 3) ซึ่งเป็นจุดที่แม่น้ำสายบุรีไหลผ่านกับคลองทุ่งเค็จมาชนกัน เกิดเป็นสันทรายจากแม่น้ำพัดทรายมาชนกัน เรียกว่า ปะเสปลาฆอ ต่อมาการเรียกชื่อได้ผิดเพี้ยนมาเป็น ปะเสยะวอ ประชาชนในปะเสยะวอส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม
ถ้ามองตำบลปะเวยะวอ ในด้านการวิเคราะห์ศักยภาพเพื่อการพัฒนาจะพบว่า มีสภาพพื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์ทางทรัพยากร ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมที่ขี้นชื่อ เช่น มีการผลิตเรือกอและ แหล่งอาหารแปรรูป (กือโปะหรือข้าวเกรียบ ) แหล่งผลิตบูดูที่มีชื่อเสียงรสชาติอร่อย เป็นสังคมพหุวัฒนธรรม (อิสลาม พุทธ จีน) อยู่ร่วมกัน มีศาลเจ้า อายุ 100 ปีที่ได้รับการนับถือจากประชาชนในพื้นที่จังหวัดปัตตานีและต่างจังหวัด ส่วนในด่านด้านสิ่งแวดล้อม มีทรัพยากรระบบนิเวศหลากหลาย มีชายหาดที่สวยงาม มีพรุป่าสันทราย นา สวนดุซง และคลองปะเสยะวอที่มีระยะทาง 12 กิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 5 หมู่บ้าน ซึ่งมีความสำคัญและมีสภาพนิเวศที่สวยงามประกอบกับมีประวัติศาสตร์มากมาย มีท่าสำคัญต่างๆ เช่น ท่าวัดถัม ท่าบาโง ท่าเปาะซูมุ ท่าตูเวะ ท่าซอแปะ ท่าซัมทู
การค้นพบถึงศักยภาพของชุมชน ทำให้เกิดการตระหนักและนำมาซึ่งการพัฒนาอย่างเหมาะสม โดยสภาองค์กรชุมชนตำบลปะเสยะวอ ได้ร่วมกับกลุ่มองค์กร เอกชนในพื้นที่ยกระดับจุดเด่นของตำบล ที่นำไปสู่การพัฒนาเป็นวิสัยทัศน์ คือ “ปะเสยะวอ เมืองงาม 3 วัฒนธรรม เลิศล้ำเศรษฐกิจ แหล่งเรียนรู้ 7 ฐานชุมชน” การพัฒนาอย่างมีเป้าหมายของตำบล คือการพัฒนากลุ่มอาชีพที่มั่งคง สามารถเป็นที่พึ่งให้กับคนในชุมชนในด้านการพัฒนาอาชีพและชุมชนได้ และมีความร่วมมือของหน่วยงานที่เป็นไปในแนวทางเดียวกับชุมชน โดยชุมชนมีส่วนร่วมผ่านแผนยุทธศาสตร์ 4 ด้าน คือ 1.แผนด้านการอนุรักษ์ ทรัยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 2.แผนส่งเสริมและอนุรักษ์และพัฒนาศิลปวัฒน ธรรม อันดีงามและภูมิปัญญาท้องถิ่น 3.แผนส่งเสริมการพัฒนาศักยภาพของคนและชุมชนให้เข้มแข็ง และสามารถพึ่งพาตนเองได้ 4.ส่งเสริมให้ประชาชนมีอาชีพ มีรายได้เพิ่มขึ้น
การจัดการท่องเที่ยวชุมชนแบบมีส่วนร่วมโดยชุมชนตำบลปะเสยะวอ มีเตรียมความพร้อมในการรองรับการท่องเที่ยวชุมชน การวิเคราะห์จุดเด่น ศักยภาพพื้นที่ ปัญหาและอุปสรรคการทำงานชุมชนที่ผ่านมาทำให้เห็นว่า ตำบลปะเสยะวอสามารถพัฒนาพื้นที่ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวชุมชนซึ่งสอดคล้องกับนโยบายภาคการท่องเที่ยวในภาพรวม ซึ่งตำบลปะเสยะวอเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีความพร้อมและศักยภาพในด้านต่างๆ (ทรัพยากร สังคม เศรษฐกิจและวัฒนธรรม)
การทบทวนบทเรียนการทำงานที่ผ่านมาทำให้มีข้อมูลชุมชนที่แสดงความสัมพันธ์ของทรัพยากรชุมชน คุณค่าและการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรในพื้นที่สำหรับรองรับการท่องเที่ยวชุมชนในอนาคต นอกจากนี้ยังมีการเตรียมความพร้อมสถานที่เรียนรู้ในฐานเรียนรู้ประจำฐานเรียนรู้ โดยมีสมาชิกสภาช่วยกันเตรียมป้ายประชาสัมพันธ์ในฐานต่างๆ โดยใช้โมเดลการท่องเที่ยวชุมชน เพื่อเสริมความเข้มแข็งเศรษฐกิจชุมชนตำบล ปะเสยะวอ ซึ่งที่ผ่านมามีผู้นำชุมชน แกนนำต่างๆและหน่วยงานทั้งในพื้นที่ นอกพื้นที่ มาท่องเที่ยวชุมชนในพื้นที่ตำบลปะเสยะวอ มีการแสดงสินค้าของกลุ่มหรือฐานเรียนรู้แก่กลุ่มที่มาท่องเที่ยวเกิดการขายสินค้าที่มาจากชุมชน เช่น ผลิตภัณฑ์แปรรูปทางการเกษตร อาหารทะเลและผลิตภัณฑ์ใช้สอย เป็นต้น
หากท่านมีโอกาสมาเที่ยวที่ปัตตานี อย่าลังเลที่จะขับรถไปอีกนิดเดียวเพื่อมาทำความรู้จักกับตำบล 3 วัฒนธรรมที่มีจุดท่องเที่ยวมากมาย ทั้งในด้านวัฒนธรรม ด้านทรัพยากร(ทะเล ชายหาดและลำคลอง) ร่วมถึงการได้ร่วมเรียนรู้การจัดการกลุ่มองค์กรในแต่ละหมู่บ้านที่มีความเข้มแข็ง มีผลิตภัณฑ์ในท้องถิ่นให้หยิบหาและเลือกซื้อมากมาย ทั้งปลากะตักแห้ง ปลาเค็ม บูดูสายบุรี เรือกอและจำลอง ผักเสี้ยนดอง พืชผักปลอดสารพิษ แตงโม ร่วมถึงอาหารทะเลสดๆ…ปะเสยะวอ ไม่มาไม่รู้ ลองมา(เที่ยว)ดูแล้วจะประทับใจ
