เมื่อวาน วันอังคารที่ 17 ตุลาคม 2566 นายอนุศักดิ์ คงมาลัย สมาชิกวุฒิสภา และกรรมาธิการสิทธิมนุษยชน สิทธิเสรีภาพและการคุ้มครองผู้บริโภค นำทีมคณะเดินทาง 13 คน หารือและติดตามความคืบหน้าด้านการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ชาติ ด้านการสร้างโอกาสและความเสมอภาคทางสังคม ประเด็น “การสร้างนักวิจัยชุมชนและการจัดการข้อมูลในพื้นที่ระดับตำบล” ของคณะอนุกรรมาธิการติดตาม เสนอแนะ และเร่งรัดการปฏิรูปประเทศ และการจัดทำและดำเนินการตามยุทธศาสตร์ชาติด้านสิทธิมนุษยชน สิทธิเสรีภาพและการคุ้มครองผู้บริโภค ในคณะกรรมาธิการสิทธิมนุษยชน สิทธิเสรีภาพและการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา ณ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมน (องค์การมหาชน) โดย นายกฤดา สมประสงค์ ผู้อำนวยการสถาบัน คณะผู้บริหาร และเจ้าหน้าที่ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) พอช. เข้าร่วมนำเสนอความคืบหน้า ดังนี้
นายกฤดา สมประสงค์ ผู้อำนวยการสถาบัน
นางสาวจันทนา เบญจทรัพย์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ “การสร้างนักวิจัยชุมชน และการจัดการข้อมูลในพื้นที่ตำบล” มีการนำเสนอผลการดำเนินงานวิจัยปี 2564 เรื่อง การศึกษาพื้นที่ต้นแบบในการพัฒนาชุมชนพึ่งพาตนเองและเท่าทันต่อการเปลี่ยนแปลงโดยอาศักยการดำเนินงานอย่างบูรณาการ และแผนงานโครงการวิจัยที่จะดำเนินการในปี 2567 การบูรณาการภาคีร่วมพัฒนาเพื่อส่งเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตทุกช่วงวัย รวมทั้งได้นำเสนอภาพรวมการพัฒนาแพลตฟอร์มแผนที่ชุมชน Community Mapping Platform Overview โครงการนำร่อง ปักหมุดของดีชุมชน Pilot Project : Community Notable Asset Mapping มีการนำร่องการปักหมุดของดีชุมชน ตำบลคลองหินปูน อำเภอวังน้ำเย็น จังหวัดสระแก้ว ผ่านระบบด้วยการกรอกข้อมูลผ่านโทรศัพท์มือถือ ซึ่งเมื่อชุมชนกรอกข้อมูลครบถ้วน ฐานข้อมูลจะมีการประมวลเป็น “Dashboard” ฐานข้อมูลชุมชน และแผนการปรับปรุงให้ตรงกับความต้องการของชุมชนในอนาคต
นายทองใบ สิงหสีทา หัวหน้าสำนักประสานเครือข่ายสภาองค์กรชุมชน “ 15 ปี สภาองค์กรชุมชน ผลที่เกิดขึ้น รูปธรรมที่เห็นและอนาคตที่อยากเป็น “ โครงสร้างการสนับสนุนการดำเนินงานของสภาองค์กรชุมชน ข้อมูลการจดแจ้งจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล ซึ่งคิดเป็น ร้อยละ 99 ของพื้นที่ ผลการประเมินระดับความเข้มแข็งของสภาองค์กรชุมชนตำบล ปี 2564 การพัฒนาองค์กรชุมชนและสภาองค์กรชุมชนในอนาคต
นายวิชัย นะสุวรรณโน รองผู้อำนวยการ กล่าวว่า โจทย์ของพอช. ทำอย่างไรให้ชุมชนเข้มแข็ง มีอยู่ 6 ประเด็น ได้แก่ 1) ต้องมีผู้นำที่เข้มแข็ง การไปค้นหา พัฒนา ให้มีผู้นำที่เข้มแข็งในพื้นที่ 2) กลไกในพื้นที่ การรวมกลุ่มต่าง ๆ กลไกระดับตำบล ท้องถิ่น ท้องที่ ท้องทุ่ง ผนึกกำลัง 3 ส่วน 3)ต้องมีจินตภาพ ทิศทางการพัฒนาร่วมกัน การออกแบบจัดกระบวนการ ให้มีจินตภาพร่วมภายใต้บริบทของพื้นที่ 4)ข้อมูล ทุนศักยภาพของพื้นที่ จุดอ่อน จุดแข็ง ข้อมูลแล้วนำไปสู่การวางแผนปฏิบัติการ ทำให้เกิดการประสานความร่วมมือกับภาคีต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง 5) การจัดการความรู้และการสื่อสาร เพื่อยกระดับการทำงานของพี่น้อง พี่น้องทำงานจากประสบการณ์ บทเรียน แต่ละพื้นที่มีวิธีการ องค์ความรู้ที่แตกต่างกัน 6) การสร้างกระบวนการเรียนรู้ระหว่างกัน พี่น้องต้องเห็นตัวอย่าง เมื่อเรียนรู้แล้วจะเกิดความเชื่อมั่น ต้องมีรูปธรรมสร้างกระบวนการแลกเปลี่ยนระหว่างกัน จะขยายผลได้เช่น กองทุนสวัสดิการชุมชน มีตัวอย่าง เรียนรู้ สื่อสาร ทำให้ขยายผลได้รวดเร็ว และได้นำเสนอภาพการทำงานเพื่อให้บรรลุเป้าหมาย ชุมชนท้องถิ่นเกิดความเข้มแข็ง ที่มีความเชื่อมโยงกันระหว่างชุมชนทุกระดับ และภาคีพัฒนา การทำงานจากขบวนองค์กรชุมชน ไปสู่กลไกกลางระดับจังหวัด และคุณสมบัติสำคัญของจังหวัดจัดการตนเอง 10 ประการ ซึ่งได้มาจากผลการถอดบทเรียน 5 จังหวัด จังหวัดพังงา แม่ฮ่องสอน อำนาจเจริญ ชัยนาท และตราด ทำให้ทราบว่าจังหวัดเหล่านี้มีกระบวนการทำงานอย่างไร สามารถขับเคลื่อนสร้างการมีส่วนร่วมได้ นำมาสู่แนวทางการประเมินคุณสมบัติสำคัญ และตัวชี้วัดการพัฒนาจังหวัดจัดการตนเองปี 2566 จำนวน 47 ข้อ ซึ่งจะใช้เป็นกระบวนการสำคัญในการวิเคราะห์ เป้าหมาย 77 จังหวัดต่อไป
ทั้งนี้ ได้มีการนำเสนอแผนปฏิบัติการพัฒนา วิจัย นวัตกรรมชุมชน จัดการความรู้ และการสื่อสารระยะ 5 ปี (พ.ศ.2566-2570) ของพอช. ซึ่งมีแผนปฏิบัติการ 4 ด้าน 1) การพัฒนาระบบการจัดการความรู้และสื่อสาร 2) การพัฒนาศักยภาพของบุคลากรและขบวนองค์กรชุมชนเพื่อขยายภาคีเครือข่าย 3) การพัฒนาองค์ความรู้และงานวิจัยสู่งานนวัตกรรมชุมชน 4) การสนับสนุนและการยกระดับการสื่อสาร การผลักดันนโยบายสู่สาธารณะ
จากนั้นที่ปรึกษา ผู้เข้าร่วมได้แลกเปลี่ยนตอบข้อซักถาม เรียนรู้การทำงานระหว่างกันในเรื่องต่าง ๆ เช่น 1) ผลการดำเนินงานวิจัยของที่ได้รับรางวัลเหรียญทองของที่ปรึกษาอนุกรรมาธิการฯ 2) การทำงานดำเนินโครงการสภาองค์กรชุมชนตำบลต้นแบบด้านการสื่อสารสิทธิชุมชนกับการจัดการทรัพยากรน้ำ 5 ตำบล พื้นที่อำเภอบางปลาม้า จังหวัดสุพรรณบุรี และคำถามจากที่ปรึกษา 4) เรื่องการสื่อสารสิทธิชุมชน มีการสื่อสารชุมชนแบบชาวบ้าน จะเป็นอย่างไร การสื่อสารแบบ Academy ที่จะทำทำแบบสมบูรณ์แบบ 5) เครื่องมือสื่อสารชุดไหน ที่จะใช้สื่อสารกับกลุ่มเป้าหมาย มีวิธีการ MODEL อย่างไร การสื่อสารผ่านแกนนำ เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายเข้ามามีส่วนร่วม เมื่อทีมอาจารย์ต้องลงไปทำงานในพื้นที่ เป็นต้น
นายอนุศักดิ์ คงมาลัย สมาชิกวุฒิสภา และกรรมาธิการสิทธิมนุษยชนฯ
นายอนุศักดิ์ คงมาลัย สมาชิกวุฒิสภา และกรรมาธิการสิทธิมนุษยชนฯ แลกเปลี่ยน 9 ประเด็นสำคัญ ดังนี้
- รูปธรรมความสำเร็จของสภาองค์กรชุมชน ที่พร้อม show ทั้งภายในและภายนอก ภายในสร้างค่านิยม สร้างความเชื่อ สร้างความศรัทธา ความภาคภูมิใจแบบอัติโนมัติ บทบาทของสภาองค์กรชุมชนที่จับต้องได้ การเชื่อมโยงความเป็นรูปธรรมให้เห็นภาพชัดเจน
- การขับเคลื่อนภารกิจประจำ งานข้อมูล งานวิจัย หรือการวิจัยแบบมีส่วนร่วม เวทีที่จะเป็นพื้นที่กลาง ของการประชุม สัมมนา ลักษณะสุนทรียสนทนา Dialog
- Google Map ดร.รอยล จิตรดอน ของสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) สสน มีความน่าสนใจ เรื่องการทำแผนที่น้ำ เพื่อให้ชุมชนรู้ข้อมูลน้ำของตนเอง การสนับสนุนองค์กรชุมชนเข้าถึงเครื่องมือ ข้อมูล หากจัดทำเป็นแผนที่ ปักหมุดพื้นที่รูปธรรมในอนาคต
- การวิเคราะห์ภาพรวมความเข้มแข็งของภาคประชาชน
- ภาพเวทีกลาง ยังมีความคลุมเคลือ มีตัวอย่างที่ชัดเจนหรือไม่ มองว่ามากกว่าจตุพลัง พหุ หลายภาคส่วน ท้องถิ่น ท้องที่ ผู้นำท้องทุ่ง หลายพื้นที่มีองค์กรเอกชน หอการค้า สภาอุตสาหกรรมเข้ามามีส่วนร่วม
- การจัดการความรู้ KM เชื่อว่า เราทุกคนคือ กระบวนการเรียนรู้ แลกเปลี่ยนใช้เวที Dialog ค่อย สร้างกรอบการเรียนรู้
- ปัจจัยความสำเร็จ การใช้เวทีกลางระดับตำบลเป็นเวทีสร้างความปรองดอง ไม่มีความขัดแย้งเรื่องการเมือง การเมือง เพราะพื้นที่ตำบล เป็นพื้นที่ที่เป็นฐานรากัอนสำคัญ
- การบริหารจัดการแผนงานงบประมาณ จากการทำงานระหว่างขบวนองค์กรชุมชน เชื่อมต่อไปยังกลไกกลางระดับจังหวัด มีรายละเอียดแตกย่อยมากมาย รวมไปถึงระดับขบวนจังวัด และที่ประชุมในระดับประเทศ
- คำว่าจังหวัดจัดการตนเอง มีความละเอียดอ่อน มีคนคิดไปว่าจังหวัดปกครองตนเอง หากมองขอบเขตตำบล มองว่าตำบลจัดการตนเองจะเบาลง คนรู้ตัว ผู้นำรู้ตัวว่าจะทำอะไร ไม่ควรทำอะไร
สุดท้ายขอย้ำว่า ในฐานะนิติบัญญัติ หากมีอะไรในในเชิงกฎหมาย ที่เป็นข้อจำกัด ผมยินดีที่ดำเนินการช่วยหนุนเสริม ให้เกิดการสร้างมีความร่วมมือกับของประชาชน
สำนักพัฒนานวัตกรรมชุมชนจัดการความรู้และสื่อสาร
