จากที่รัฐบาลมีนโยบายการแก้ไขปัญหาชุมชนแออัดภายใต้โครงการ “บ้านมั่นคง” เพื่อสร้างความมั่นคงในการอยู่อาศัย การพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม รวมถึงการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้มีรายได้น้อยในชุมชนแออัด และได้มอบหมายให้สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. รับผิดชอบดำเนินโครงการดังกล่าว จัดเป็นรูปแบบการพัฒนาแนวทางใหม่ที่ชุมชนเป็นแกนหลักในการพัฒนา โดยการเชื่อมโยงกลไกท้องถิ่นเข้ามาร่วมสนับสนุนกระบวนการพัฒนาของชุมชน เน้นการส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้ของชุมชนในเรื่องการพัฒนาชุมชนและที่อยู่อาศัย ร่วมกับหน่วยงานในท้องถิ่น เป้าหมายสำคัญของการดำเนินงาน มิใช่เพียงการปรับปรุงที่อยู่อาศัยของคนจนเท่านั้น แต่มุ่งหวังให้เกิดการพัฒนาที่เป็นระบบ ในด้านการพัฒนาสภาพแวดล้อมและการเชื่อมโยงกับการพัฒนาสิ่งแวดล้อม สังคม และเศรษฐกิจของเมืองอีกด้วย
ในฐานะที่เทศบาลเมืองปราจีนบุรี เป็นศูนย์กลางความเจริญของจังหวัดปราจีนบุรี จึงมีประชากรพักอาศัยในพื้นที่ค่อนข้างหนาแน่น ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพรับจ้าง หาเช้ากินค่ำ ซึ่งมีรายได้ไม่แน่นอน ดังนั้นปัญหาอันดับต้นๆ ในพื้นที่เขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรีจึงหลีกหนีไม่พ้นด้านที่อยู่อาศัย เนื่องจากเป็นชุมชนแออัดที่ตั้งอยู่ในพื้นที่สาธารณะ ราชพัสดุ รถไฟ วัด และเอกชน เกิดปัญหาเรื่องความไม่มั่นคงด้านที่อยู่อาศัย ความเสื่อมโทรม และสุขลักษณะด้านการเป็นอยู่ตามมา ด้วยความตระหนักถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นในระยะยาว และความต้องการในการแก้ไขปัญหาของผู้อยู่อาศัย จึงได้เกิดความร่วมมือระหว่างผู้เดือนร้อนและหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยเริ่มต้นดำเนินการสำรวจฐานข้อมูลผู้เดือดร้อน และวางแผนการแก้ไขปัญหาด้านที่อยู่อาศัยเพื่อรองรับผู้เดือดร้อนในพื้นที่ภายใต้ “โครงการบ้านมั่นคง” อย่างอย่างยั่งยืน
จากการสำรวจพื้นที่ วิเคราะห์สภาพปัญหาความเดือดร้อน สามารถจำแนกประเภทที่ดินภายในเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรี และจำนวนครัวเรือนที่ได้รับความเดือดร้อน จำนวน 17 ชุมชน 829 ครัวเรือน
สภาพปัญหาความเดือดร้อนด้านที่อยู่อาศัย
การแก้ไขปัญหาด้านที่ดิน ที่อยู่อาศัยในเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรี ดำเนินการผ่านความร่วมมือของคณะทำงานเมืองปราจีนบุรีอย่างต่อเนื่อง ทั้งการสร้างความเข้าใจในระดับจังหวัด และระดับพื้นที่ ในเชิงลึกเพื่อเข้าถึงสภาพปัญหาในพื้นที่อย่างแท้จริง ที่ผ่านมามีการดำเนินงานแก้ไขปัญหาในส่วนของการสำรวจข้อมูลผู้เดือดร้อน การสร้างกระบวนการเรียนรู้ สร้างกลไกการทำงาน ออกแบบวางผังชุมชน ออกแบบบ้านและระบบคุณภาพชีวิต
กระบวนการดำเนินการโครงการบ้านมั่นคง ในพื้นที่เทศบาลเมืองปราจีนบุรี ประกอบด้วยขั้นตอนที่สำคัญ คือ การสำรวจข้อมูลที่อยู่อาศัยชุมชน การออกแบบและการวางผังการปรับปรุงชุมชน การดำเนินการก่อสร้างที่อยู่อาศัยและพัฒนาระบบสาธารณูปโภค ชุมชนสร้างระบบสังคมและข้อตกลงในการอยู่ร่วมกัน มีการเตรียมความพร้อมของหน่วยงานสนับสนุน ภาคีเครือข่าย ความพร้อมด้านข้อมูล ความพร้อมของผู้นำและพื้นที่ เพื่อวางแนวทางการแก้ไขปัญหาที่สำคัญได้อย่างตรงความต้องการ ซึ่งผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรีได้มอบหมายให้ดำเนินการผ่านการหารือของคณะทำงานกรรมการเมืองปราจีนบุรี ประกอบด้วยหน่วยงานส่วนจังหวัด ส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ ทั้งนี้เพื่อการพัฒนาให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิตในทิศทางที่ดีขึ้น โดยอาศัยกระบวนการของชุมชนสืบค้นปัญหา วางแนวทาง และเชื่อมโยงการแก้ไข
ชุมชนร่วมใจ : เช่าที่ดินราชพัสดุ (กรมธนารักษ์) จำนวนผู้เดือดร้อน 79 ครัวเรือน
สภาพปัญหา
ที่อยู่อาศัยเป็นอาคารห้องแถวไม้เก่าสภาพทรุดโทรม ไม่ปลอดภัยต่อการอยู่อาศัย ถนนทางเข้าออกแคบ
แนวทางการแก้ไขปัญหาของชุมชน
– การรื้อปรับปรุงบ้านที่ทรุดโทรม (รื้อสร้างใหม่/รื้อสร้างใหม่ใช้วัสดุเดิม/ซ่อมแซมบางส่วน)
– ปรับผังการอยู่อาศัย ซ่อมแซมสภาพบ้าน และระบบสาธารณูปโภคภายในชุมชน
– ทางเข้า-ออก ถนนที่กว้างขึ้น ระยะร่น เพื่อความปลอดภัยจากอัคคีภัย
– ดำเนินการขอสัญญาเช่าที่ดินระยะยาว 30 ปี กับธนารักษ์
กระบวนการทำงานของชุมชน
– สอบถามความต้องการในการปรับปรุงที่อยู่อาศัย เป็นรายหลัง
– แยกประเภทสภาพที่อยู่อาศัยในชุมชน (ดี – ปรับปรุง – ทรุดโทรม)
– ออกแบบวางผังการอยู่อาศัย,แบบบ้านหลังจากการสรุปแนวทางในการปรับปรุงชุมชน
กลไกการทำงานเพื่อแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัย
การแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยชุมชนเมือง โครงการบ้านมั่นคง เทศบาลเมืองปราจีนบุรี เกิดขึ้นโดยการเชื่อมประสานจากสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) (พอช.) ทำให้ประชาชนมองเห็นและตระหนักถึงความสำคัญในการสร้างมั่นคงด้านที่อยู่อาศัย และต้องการยกระดับคุณภาพชีวิต ผ่านการรวมกลุ่มปรึกษาหารือแนวทางการแก้ไขปัญหาอย่างมีส่วนร่วม จนเกิดเป็นกลไกการทำงานเพื่อแก้ไขปัญหาความไม่มั่นคงด้านที่อยู่อาศัยจังหวัดปราจีนบุรี เกิดการประสานความร่วมมือจากทุกภาคส่วนและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันทุกระดับ ผลการดำเนินงานที่เกิดขึ้นโดยการดำเนินการผ่านกลไกการทำงานของจังหวัด อาทิเช่น
- เกิดกองทุนกลุ่มออมทรัพย์บ้านมั่นคงเทศบาลเมืองปราจีนบุรี เพื่อเป็นสินเชื่อในการแก้ไขปัญหาด้านที่อยู่อาศัย
- เกิดแนวทางการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยทั้งเมืองปราจีนบุรี ระยะ 3 ปี ซึ่งจากการสำรวจพบความเดือดร้อนเร่งด่วน จำนวน 829 ครัวเรือน
• เกิดการมีส่วนร่วมในการพัฒนาโครงการแก้ไขปัญหาความไม่มั่นคงด้านที่อยู่อาศัย สร้างความเข้าใจร่วมกัน ประสานพลังสามัคคีเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน จนสามารถนำเสนอโครงการต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืนพาชุมชนเข้มแข็ง และเป็นที่ยอมรับ
การเชื่อมโยงภาคีเครือข่าย
การแก้ไขปัญหาความยากจนของประชาชนที่ไม่มีที่อยู่อาศัยของตนเองนั้น ได้แต่งตั้งคณะกรรมการเมือง เพื่อกำหนดแนวทางกรแก้ไขปัญหาให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อยและเกิดประโยชน์สูงสุดกับประชาชนในเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรี และยังเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตให้อยู่ดีมีสุขอย่างยั่งยืน โดยมีภารกิจหลักในการ สำรวจปัญหาความไม่มั่นคงในที่อยู่อาศัยของประชาชนในเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรีให้ครอบคลุมทุกชุมชน พิจารณาผู้เข้าร่วมและพิจารณาสิทธิในโครงการบ้านมั่นคงให้สอดคล้องกับประกาศคณะอนุกรรมการโครงการบ้านมั่นคง เรื่อง เกณฑ์การพิจารณาผู้เข้าร่วม และการพิจารณาสิทธิในโครงการบ้านมั่นคง ลงวันที่ 1 เมษายน 2545 และจัดทำข้อมูล วางแผน กำหนดแนวทางแก้ไขปัญหา ความต้องการร่วมกับชุมชน และ
หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนและหน่วยงานส่วนต่างๆ ในพื้นที่ ประกอบด้วย
| · ผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี | สนับสนุนส่วนนโยบาย และเป็นประธานในที่ประชุมคณะกรรมการ
สนับสนุนการสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการได้รับสวัสดิการอย่างทั่วถึง ระบบสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อมในเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรี |
| · ที่ดินจังหวัดปราจีนบุรี
· ธนารักษ์พื้นที่จังหวัดปราจีนบุรี · ผู้บัญชาการมณฑลทหารบกที่ 12 ค่ายจักรพงษ์ |
สนับสนุนการให้ความรู้เกี่ยวกับกฎหมาย ข้อบังคับ หลักเกณฑ์ และระเบียบ วิธีการขออนุญาตใช้ที่ดินของรัฐเพื่อให้ประชาชนได้ใช้ประโยชน์
การสนับสนุนที่ดินแปลงว่างเพื่อจัดทำโครงการบ้านมั่นคง การสนับสนุนนายช่างทหารเพื่อเป็นกำลังในการซ่อมแซมบ้านทรุดโทรม
|
| · สหกรณ์จังหวัดปราจีนบุรี | สนับสนุนในการจัดตั้งสหกรณ์ เพื่อเป็นองค์กรนิติบุคคลในการดำเนินงานสินเชื่อและออมทรัพย์ ขอใช้และเช่าที่ดินราชพัสดุ เทศบาล และพัฒนาระบบสาธารณูปโภคเพื่อยกคุณภาพชีวิตของประชาชน |
| · นายอำเภอเมืองปราจีนบุรี | จัดให้มีการประชาคมเพื่อสำรวจปัญหาความไม่มั่นคงด้านที่อยู่อาศัย และความต้องการร่วมกับชุมชน การประสานขอสนับสนุนที่ดินสาธารณะ เพื่อจัดทำโครงการบ้านมั่นคง |
| · เทศบาลเมืองปราจีนบุรี | เป็นหน่วยงานหลักในการประสานเชื่อมโยงหน่วยงานภาคี กรรมการชุมชน พื้นที่ และสนับสนุนสถานที่เพื่อการจัดประชุมหารือ เพื่อให้การแก้ไขปัญหาเป็นไปอย่างรวดเร็วตรงตามแนวทางที่กำหนดไว้ เทศบาลเมืองปราจีนบุรีจึงมีการหารือร่วมคณะกรรมการเมืองปราจีนบุรี เกี่ยวกับการสนับสนุนแปลงที่ดินซึ่งเป็นแปลงกองขยะเก่า โดยมีเทศบาลเมืองปราจีนบุรี เป็นผู้ครอบครอง จำนวน 10 ไร่ ให้กับชุมชนที่ต้องพัฒนาในที่ดินแปลงใหม่ 123 ครัวเรือน ได้แก่
– ชุมชนคลองวัว (หน้า ร.ร.ปรอ.) จำนวน 33 ครัวเรือน
ทั้งนี้แปลงที่ดินดังกล่าวมีหน่วยงานเข้ามาขอใช้ประโยชน์อย่างต่อเนื่อง แต่ทางเทศบาลเมืองปราจีนบุรียังไม่เห็นชอบ เนื่องจากมีวัตถุใช้ที่ที่ดินเพื่อรองรับผู้เดือดร้อนจากการถูกไล่รื้อในอนาคต การขอใช้ประโยชน์แปลงที่ดินเพื่อแก้ไขปัญหาด้านที่อยู่อาศัย โครงการบ้านมั่นคง ในครั้งนี้จึงเป็นไปในทิศทางเดียวกันกับเทศบาลเมืองปราจีนบุรี |
| · หน่วยงานอื่นๆ ได้แก่ สถานีตำรวจภูธรจังหวัดปราจีนบุรี การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอำเภอเมืองปราจีนบุรี การประปาจังหวัดปราจีนบุรี |
สนับสนุนการแก้ไขปัญหา และพัฒนาระบบสาธารณูปโภคเพื่อที่อยู่อาศัยในโครงการบ้านมั่นคง |
| · สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) และสำนักงานพัฒนาสังคมจังหวัดปราจีนบุรี กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ | ส่วนสำคัญในการเชื่อมประสานหน่วยงาน คณะกรรมการ กรรมการชุมชน ประชาชนผู้เดือดร้อน ตลอดจนกลุ่มองค์กรเพื่อความร่วมมือในการแก้ไขปัญหาความไม่มั่นคงด้านที่อยู่อาศัย
|
ทั้งนี้การดำเนินการแก้ไขปัญหาของชุมชนในเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรียังต้องวางแผนการแก้ไขปัญหาเป็นระยะเพื่อให้เกิดการพัฒนาพื้นที่อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน ภายใต้โครงการบ้านมั่นคง โดยต้องให้ความสำคัญในการสร้างความเข้าใจให้กับประชาชนในพื้นที่ ส่วนท้องถิ่น นักการเมืองท้องถิ่น ให้เกิดเป็นการเชื่อมโยงประสานความร่วมมือเพื่อประโยชน์ของประชาชนอย่างสูงสุด
